آشنایی با عروسک درمانی برای کودکان

نقش عروسك درماني در بهداشت رواني كودك
 
 

كودك مي تواند در بازي عروسكي، انگيزه اش را متعادل نمايد و انرژي هاي اضافي رواني خود را تخليه كند. البته عبارت صحيح درباره اين مطلب اين است كه كودك در بازي عروسكي ، انرژي رواني و جسمي خود را بارور مي كند و شكل مناسبي به آن مي دهد.
از ديدگاه بهداشت روان، عروسك درماني شيوه دلپذير مداوا در قلمرو روان درماني است. عروسك ، واسطه اي پذيرفته شده از سوي بزرگسالان و كودكان در جهت ارتباط و تبادل احساس ، عاطفه و انديشه بين اين دو نسل مي باشد كه در برخي از كشورها به جايگاه اين ابزار تربيتي، اهميت خاص داده شده است .

مي توان از اين طريق، به كودك آموزش داد و اوقات فراغت او را به صورت مفيد و مطلوبي پربار كرد و نكات منفي و ناسالم عاطفي، احساسي ، رفتاري و شناختي او را بهبود بخشيد.

در حيطه ي روان پزشكي و روان شناسي باليني كودك ، متخصص باليني ، قادر است با استفاده از عروسك ها به اطلاعات مفيد باليني جهت تشخيص مسائل رواني كودك دست يابد و بعد از تشخيص باليني ، درمانگر طرح مناسبي را به منظور درمان از طريق بازي تهيه و در جلسات درماني ، اجرا نمايد.
نقش عروسك بازي ، در رشد و تكامل كلامي كودك كاملاً درخور توجه است.
كودك در ارتباط با عروسك ، دوست دارد موقعيت خود را بيان نمايد و دنياي اطراف خود را تعريف كند. تعريف او از دنيا، تصويرهايي مي باشد كه از پدر، مادر، برادر و خواهر، خانه و كوچه هاي اطراف خانه خود دارد. اگر پدر و مادر، در برخورد با او بي ميلي كنند و يا برعكس رفتار مناسبي داشته باشند ، كودك اين رفتارها را براي عروسكش بازگو مي نمايد و همين تعريف كردن اساس آرامش و تخليه رواني كودك مي گردد و در نهايت باعث تجلي و بروز برخي از بيانات و گفته هاي ناب و ارزشمند در ذهن كودك مي شود. بنابراين رفتار كودك با عروسك ، در پيشرفت و تكامل كلامي كودك مؤثر مي افتد. به شرط آنكه، ما رفتار و گفتار كودك را به هنگام گفتگو با عروسك ، جدي بگيريم .

 يكي از نيازهاي اساسي كه باعث گرايش كودك به عروسك مي شود، ميل به داشتن هم صحبت است. عروسك براي كودك يك شخص محسوب مي گردد و با او رابطه اجتماعي برقرار مي كند. ضمن اين كه كودك با توجه به اين كه مسئول عروسك شناخته مي شود ، در مسير رشد مسئوليت پذيري و خلاقيت اجتماعي ، قرار مي گيرد.
در مورد برخي از كاركردهاي رواني عروسك بازي و عروسك درماني بايد گفت : بازي هاي عروسكي ( بازي هاي عروسك ها) در بازي درماني به عنوان يكي از مؤثرترين انواع بازي درماني ها مطرح گشته و اهميت دارد . ضمناً بعضي از كاركردهايي كه در بازي هاي عروسكي وجود دارند و نقش مستقيمي در بهداشت رواني كودك ايفا مي كنند ، عبارت اند از :
– احساس داشتن به عروسك و تعلق يافتن به او.
– حس سرپرستي و مسئوليت مراقبت از عروسك.
– ايجاد ارتباط احساسي و عاطفي با عروسك.
– فعاليت هاي رواني عقلي و باروري ذهني كودك در ارتباط با عروسك.
– خوشحال شدن و لذت بخش شدن اوقات فراغت كودك.
– همانند نمودن عروسك با خويشتن .
– افزايش اعتماد به نفس كودك به علت سرپرستي و مراقبت از عروسك.
– رشد عواطف و گرايش هاي عاطفي كودك.
– افزايش قدرت تصميم گيري و هدايت فكري.
و…
در برخي ازموارد ، در ارتباط با موضوع ، سفارش هايي شده از جمله :
در هنگام بازي كودك با عروسك جهت دهي و تصميم بزرگسالانه نداشته باشيد. بلكه عروسك را همان گونه ببينيد كه كودكان مي بيند و احساس مي كنند. يعني همانند كودك حس كرده و در نظر بگيريد.
توجه كنيد كه كودكان با عروسك هاي خود راحت صحبت مي كنند، سعي كنيد از آنها نخواهيد كه به صورت كليشه اي و بسته، با عروسك ها حرف بزنند بلكه آن ها را تشويق كنيد آن گونه كه دوست دارند، با عروسك ها صحبت كنند و …
در ديدگاه بعضي خانواده ها ، عروسك به عنوان يك دوست كودك مي باشد نه وسيله اي در جهت سرگرمي كودك. به همين دليل ، كودك كار كردي تحت عنوان راز و نياز عروسك را براي خود مطرح مي نمايد و از آن به خوبي استفاده مي كند. در سايه اين نگرش ، خانواده بهتر مي تواند احساس تنهايي و خلاء رواني كودك را جبران كند.
در چنين ارتباطي، كودك براي عروسك دلتنگي مي كند، نگرانش مي شود و سعي در مراقبت بيشتر و دقيق تر از او مي كند.

عروسك مي تواند واسطه تربيتي ما با كودك و يا كودك با محيط پيرامون او باشد و در اين نقش، مي تواند پيام تربيتي را از ما گرفته و به كودك منتقل نمايد. علاوه بر اين كه احساس عاطفي و فكري كودك را متقابلا ً به ما انتقال مي دهد.
در مورد ارتباط كودك با عروسك بايد گفت كه ما مي توانيم از طريق ثبت و يادداشت نوع ارتباط كودك با عروسك هايش در هنگام بازي ، با دنياي كودك بيشتر آشنا شويم و در برنامه ريزي و هدايت تربيتي او مفاهيم و اصول و اهداف واقعي تري را انتخاب نماييم .
نهايت اين كه عروسك درماني و اجراي نمايش عروسكي و آشنا سازي كودك با عروسك ، هم به منظور پر كردن اوقات فراغت و هم بهينه سازي شرايط رواني زيستي كودك ، از نظر بهداشت روان ارزش فراوان دارد.
از طرف ديگر بازي درماني روشي است روان پزشكي و روان شناسي كه از طريق آن، كودك در بازي و از طريق بازي هيجان سركوب شده خود را برون فكني مي كند و برخي از مشكلات رواني كودك ، درمان مي گردد