آلرژی به لبنیات

اسفند ۱۷, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع : جهان پزشکی, روی خط خبرگزاری ها

امروزه حساسیت‌های غذایی و عدم تحمل غذاها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. عدم تحمل غذا عبارت است از واکنش بدن به مواد موجود در غذاها که  این مواد می‌توانند خاصیت سمی، دارویی و متابولیک داشته باشند؛ در حالی که حساسیت‌های غذایی واکنش‌های ناشی از وجود موادی  با خاصیت ایمونوگلوبولین E در غذاهاست. در متون علمی برای حساسیت‌های غذایی و عدم تحمل غذاها از واژه «واکنش‌های نامطلوب در برابر غذا» استفاده می‌شود. تفاوت حساسیت غذایی و عدم تحمل غذا در این است که عدم تحمل غذا، برخلاف حساسیت غذایی وابسته به سیستم ایمنی نیست. حساسیت‌های غذایی وابسته به ایمونوگلوبولین E، معمولا دو ساعت پس از مصرف غذای محرک بروز می‌کنند که این واکنش‌ها حتی می‌توانند کشنده باشند. این حساسیت‌ها ممکن است نسبت به موادی مانند آلودگی هوا، جلبک‌ها، مواد گیاهی موجود در هوا یا به صورت آتوپیک مانند بیماری آسم باشد. سیستم ایمنی بدن به طور معمول سعی می‌کند مواد آنتی‌ژن مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها و مواد خارجی در بافت‌ها را از بدن پاک کند. در حساسیت علاوه بر این واکنش، حساس‌سازی‌هایی نیز به‌وجود می‌آید که در تماس‌های بعدی  با همان مواد حساسیت‌زا می‌تواند علائم حساسیت را به وجود آورد.

عدم تحمل شیر
باید توجه داشت که حساسیت به شیر و عدم تحمل لاکتوز دو مقوله جدا از هم هستند و نباید آنها را با یکدیگر اشتباه گرفت. قند شیر بیشتر باعث ایجاد عدم تحمل شیر در افراد بالغ و یک سری از کودکانی می‌شود که مبتلا به فقدان یا کمبود آنزیمی به نام لاکتاز هستند. کمبود لا کتاز در بین افراد بزرگسال شایع‌ترین نوع کمبود آ‌نزیمی محسوب می‌شود. نیمی از بزرگسالان در دنیا به عدم تحمل لا کتوز مبتلا هستند. در این شرایط قند هضم نشده در روده کوچک باقی می‌ماند و به کولون می‌رسد و در آ‌نجا توسط باکتری‌های کولون تخمیر می‌شود که در آ‌خر منجر به بروز اسهال و نفخ می‌گردد. برای بسیاری از افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، فرآ‌ورده‌های لبنی تخمیری نسبت به انواع غیر تخمیری بسیار راحت‌تر تحمل می‌شوند و ماست یکی از بهترین فرآورده‌های لبنی تخمیری است.

علائم
از علائم این عارضه می‌توان به اسهال، نفخ و شکم‌ درد اشاره کرد. حساسیت به شیر‏‏، یکی از متداول‌ترین حساسیت‌های غذایی در اوایل دوران کودکی است که با واکنش‌های ایمنی نامطلوب بدن به یک یا چند ترکیب موجود در شیر همراه است. در فردی که به شیر حساسیت دارد، سیستم ایمنی بدن به یکی از پروتئین‌های موجود، بیشتر کازئین‌ها  و به میزان کمتری پروتئین وی، واکنش نشان می‌دهد. پروتئین‌های کازئین بین انواع مختلف شیر متفاوت هستند و همین توجیهی است برای اینکه چرا فردی که به شیر انسان حساسیت ندارد، به شیر گوسفند یا بز واکنش نشان می‌دهد. علائم حساسیت به شیر به سه دسته گوارشی، پوستی و تنفسی تقسیم‌ می‌شوند. این علائم شامل قرمزی پوست، کهیر، استفراغ، ناراحتی‌های گوارشی مانند اسهال، یبوست، درد‌های شکمی و نفخ هستند. دامنه این علائم وسیع و متفاوتند و شامل موارد جدی‌تری مانند واکنش‌های آنافیلاکسی، درماتیت‌های آتوپیک، خس‌خس  سینه و سرفه، ریفلاکس معدی- مری، ازوفاژیت، کولیت حساسیتی، سردرد(میگرن) و سوزش دهان نیز می‌شوند. پروتئین‌های شیرگاو، نخستین پروتئین غذایی بیگانه می‌باشد که توسط شیرخواران دریافت می‌شود و عامل بیشترین واکنش‌های حساسیت غذایی در شیرخواران و کودکان می‌باشد. شیوع حساسیت به شیر گاو در کودکان سنین مختلف دوران کودکی در مطالعات مختلف از ۳/۰ درصد تا ۵/۷ درصد متفاوت است. در ایران نیز شیر گاو شایع‌ترین آلرژن در تمامی گروه‌های سنی کودکان کمتر از ۱۲ سال مبتلا به حساسیت غذایی بوده است. بسیاری از کودکان هم‌زمان با افزایش سن، حساسیت خود را نسبت به شیر و تخم‌مرغ از دست می‌دهند، اما حساسیت‌های غذایی شدیدتر مثلا به بادام زمینی، انواع خاصی از ماهی و میگو اغلب مدت زیادی طول می‌کشد و حتی می‌تواند تمام عمر ادامه یابد. با توجه به افزایش حساسیت‌های غذایی در کودکان  می‌توان یکی از دلایل این افزایش را خوراندن زودهنگام غذاهای متنوع و مختلف به نوزادان دانست. باید توجه داشت مخاط دستگاه گوارش در این سن نمی‌تواند نقش یک سد دفاعی را در برابر مواد حساسیت‌زا ایفا کند و در نتیجه حساسیت افزایش می‌یابد. همچنین توصیه شده است زنان بارداری که زمینه ابتلا به حساسیت را دارند، از مصرف خوراکی‌های حساسیت‌زا از جمله بادام زمینی خودداری نمایند.

کلسیم
کلسیم یک ماده مغذی است که علاوه بر رشد و حفظ سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها، برای بسیاری از عملکردهای بدن ضروری می‌باشد؛ بنابراین توصیه می‌شود که از محصولات غذایی غنی شده مانند شیرسویا و آب پرتقال غنی‌شده با کلسیم و دانه‌های کنجد و یا مکمل‌های کلسیم استفاده شود.

تغذیه  کودکان دچار حساسیت به شیر
الف) کودکانی که به شیر گاو حساسیت دارند، ولی از شیر مادر تغذیه می‌کنند.  به مادران  این کودکان توصیه می‌شود که محصولات لبنی را از رژیم غذایی خود حذف کنند. ب) کودکانی که به شیر گاو حساسیت دارند ولی از شیر مادر تغذیه نمی‌کنند.

جایگزین‌های مناسب
در نوزادان و کودکانی که به شیرگاو حساسیت دارند ولی از شیر مادر تغذیه نمی‌کنند، از انواع فرمولاها به عنوان جایگزین‌های شیر استفاده می‌شود؛ مانند:
۱- فرمولاهایی که بر پایه پروتئین‌هایی به جز پروتئین ‌شیر، مانند پروتئین سویا، برنج، جوو بادام تهیه شده‌اند. البته باید توجه داشت ممکن است فردی که به پروتئین شیر حساسیت دارد، به پروتئین سویا هم حساسیت داشته باشد.
۲- فرمولاهای کم حساسیت: در این فرمولا‌ها پروتئین‌های شیر تا حدی هیدرولیز می‌شوند و خاصیت آلرژیک بودن آنها تا حدودی کاهش می‌یابد. به علت ترکیب خاص اسیدهای آمینه و ارزش غذایی بالا، از همان  پروتئین‌های شیر، یعنی کازئین و وی برای تهیه این فرمولاها استفاده می‌شود.
۳- فرمولاهایی که در آنها از اسید‌های آمینه آزاد استفاده می‌شود و به نام فرمولاهای اسید آمینه‌ای و یا المنتال شناخته می‌شوند.
بروز حساسیت غذایی، ظاهرا با افزایش سن کاهش می‌یابد و کودکان کمتر از دو سال در مقایسه با کودکان بزرگ‌تر یا بزرگسالان، با احتمال بیشتری در معرض حساسیت غذایی قرار دارند. اگر چه علائم حساسیت به شیر گاو معمولا در ۸۵ تا ۹۰ درصد  موارد تا سه سالگی از بین می‌رود، اما مطالعات جدید نشان می‌دهد که  در ۱۵ درصد موارد حتی در دهه دوم زندگی هنوز علائم حساسیت به شیر گاو بروز می‌کند. در مورد افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، بسته به شدت علائم تنها شیر از رژیم غذایی روزانه حذف می‌شود. در عدم تحمل لاکتوز، فرآ‌ورده‌های لبنی تخمیری نسبت به انواع غیر تخمیری بسیار راحت‌تر تحمل می‌شوند و ماست و پنیر یکی از بهترین فرآورده‌های لبنی تخمیری است. البته باید توجه داشت که عدم تحمل لاکتوز یک وضعیت معمولی است که در اغلب بزرگسالان دنیا دیده می‌شود و همان طور که اشاره شد، جزء حساسیت‌های غذایی در نظر گرفته نمی‌شود. در افرادی که در سنین بزرگسالی نیز به شیر و محصولات لبنی حساسیت دارند، کار دشوارتر است؛ چرا که  شیر و کلیه محصولات لبنی و یا فرآورده‌های غذایی که  در تهیه آنها از محصولا ت لبنی استفاده می‌شود، باید بسته به شدت علائم در فرد کاهش یابد و یا حذف شود. نگرانی اصلی در این افراد، کمبود مواد مغذی مانند کلسیم  و سایر مواد مغذی است که شیر و لبنیات منبع غذایی سرشار آن به شمار می‌رود.

ویتامینD
ویتامین D، یک ویتامین محلول در چربی با فعالیت هورمونی است که نقش آن درکمک به جذب روده‌ای کلسیم، فسفر و حفظ سلامت دندان‌ها و استخوان‌ها به خوبی شناخته شده است. منابع غذایی معدودی به طور طبیعی دارای ویتامینD  هستند که عبارتند از: ماهی‌های چرب، جگر، محصولات لبنی و زرده تخم‌مرغ. افرادی که به لبنیات حساسیت دارند، می‌توانند از سایر منابع غذایی حاوی ویتامینD  و یا محصولات غیر لبنی غنی شده با ویتامینD استفاده کنند. از سوی دیگر ارزان‌ترین و قابل دسترس‌ترین منبع این ویتامین، نور خورشید است. سنتز پوستی ویتامینD  می‌تواند ۸۰ تا ۱۰۰ درصد نیاز بدن را تامین کند.

ریبوفلاوین
ریبوفلاوین که به نام ویتامین «B2» نیز شناخته می‌شود، در آزادسازی انرژی از کربوهیدرات‌ها، پروتئین و چربی، تکثیر، رشد و ترمیم پوست، مو، ناخن و مفاصل، ارتقای سیستم ایمنی و پیشگیری از کم‌خونی  نقش دارد. ریبوفلاوین به جز شیر در مخمر آبجو، بادام، گوشت اندام، غلات، سبوس، گندم، سویا و اسفناج یافت شده و در برخی کشورها آرد نان با ریبوفلاوین غنی می‌شود. بنابراین افرادی که به لبنیات حساسیت دارند، باید ضمن توجه و دقت به برچسب‌های مواد غذایی که خریداری می‌کنند و اجزای تشکیل‌دهنده غذاهایی که در رستوران‌ها سفارش می‌دهند، سعی کنند در عین کاهش و یا حذف لبنیات از رژیم غذایی خود بهترین وضعیت تغذیه‌ای را  از نظر سایر مواد مغذی مورد نیاز بدن داشته باشند. از سوی دیگر توصیه می‌شود که در نوزادان،  شیر مادر در شش ماه اول به عنوان تنها غذای نوزاد استفاده شود و تا پایان دوسالگی نوزاد، شیردهی ادامه داشته باشد. شیر گاو حاوی نوعی ماده حساسیت‌زاست و مصرف آن در نوزادان زیر یک سال به دلیل ضعف سیستم ایمنی ضعیف‌تر موجب بروز علائم حساسیت می‌شود. به مادران توصیه می‌گردد حتی تا دوسالگی نوزاد در تهیه فرنی و غذاهای کمکی از شیرخود استفاده کنند؛ چرا که هیچ شیری از نظر مواد مغذی نمی‌تواند جایگزین شیر مادر شود.
احسانه طاهری کارشناس ارشد علوم تغذیه
zendegionline.ir

  • سوسوسایت مجله زندگی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar