آرتروز در سالمندان

پژوهشگران علوم پزشکی می گویند نتایج تحقیقات نشان می دهد بیماری آرتروز روی کیفیت خواب بیماران تأثیر منفی می‌گذارد به طوری که زمانی که درد این بیماری کنترل نشود فرد را عصبی ودچار استرس می‌کند.

آرتروز یا استئوآرتریت شایع‌ترین بیماری از دسته التهاب مفاصل است. در این بیماری غضروف مفصل صدمه دیده و کم‌کم ازبین می‌رود. آرتروز ممکن است هر مفصلی را درگیر کند اما مفاصل بزرگ که وزن بدن را تحمل می‌کنند مثل مفاصل زانو و ران و ستون فقرات بیشتر در معرض ابتلا هستند.

اینک محققان می گویند بی‌خوابی شایع‌ترین مشکل بیماران مبتلا به آرتروز و ورممفاصل است.

پژوهشگران می گویند مهم‌ترین نکته برای بیماران مبتلا به آرتروز به ‌کارگیری روش‌هایی است که باعث کاهش درد و ناراحتی‌شان شود .

این تحقیقات نشان می‌دهد که ۲۳ درصد افراد مبتلا به بیماری آرتروز از بی‌خوابی ومشکلات مربوط به خواب رنج می‌برند در حالی که این مشکل در ۱۶ درصد افراد بدون بیماری ورم مفاصل دیده می‌شود.

مهم‌ترین علت به وجود آورنده آرتروز زانو چیست؟

- افزایش سن مهمترین عامل این بیماری است. با افزایش سن ساختمان غضروف دچار تغییر و تحول می شود، به طوری که آب زیادتری داخل غضروف می رود و در نتیجه تقریباً تمامی افراد مسن در صورت عکسبرداری متوجه آرتروز در مفاصل شان می شوند. عامل دیگرآرتروز، ارث است ؛ به خصوص آرتروزهایی که در خانم ها دیده می شود و به خصوص آرتروز بند انگشتان زمینه ژنتیک دارند. بنابراین کسانی که در خانواده خود افراد مبتلا به آرتروز بند انگشت داشته اند در معرض ابتلا به آرتروز هستند.

آیا چاقی در به وجود آوردن آرتروز مؤثر است؟

-  باید بدانیم که آرتروز به خصوص در مفاصل، لگن و زانو و بند انگشتان دست باچاقی نسبت دارد. مسلماً با چاق شدن، فشار روی مفاصل زانو و لگن زیادتر میشود و امروزه ثابت شده که هر ۵ کیلوگرم افزایش وزن بیش از حد نرمال می تواند ۱۰ تا۲۰ درصد عمر زانوها را کاهش دهد.

این اختلال با جنسیت و شغل چه ارتباطی دارد؟

-  آرتروز شغلی در آقایان بیشتر دیده می شود. بعضی از مشاغل هستند که خطر ابتلابه آرتروز را بیشتر می کنند. به طورکلی آرتروزهای اولیه درخانمها بیشتر است.  به خصوص در ناحیه بند انگشتان و در ناحیه لگن، ولی به طور کلی آرتروز در آقایان بیشتر دیده می شود.

آیا آسیبهای وارده به مفصل و ناهنجاریهای مفصلی باعث ایجاد آرتروز می شوند؟

-  یکی از عوامل مهم به وجود آورنده آرتروز، آسیب های مفصلی است. ما قوانین خاصی برای محافظت از مفاصل داریم و باید به مفاصل بها داده و آسیب های آن را جدی بگیریم.  افرادی که به دنبال ضربه فوتبال، مچ پایشان متورم می شود، اگر آن را جدی نگیرند ممکن است به تدریج دچار آسیب های مفصلی شوند. ضربات به صور مختلف می توانند آسیبهایی را به تاندون ، لیگامان و دیسک وارد کنند. از عوامل خیلی مهمی که شاید آموزش عمومی می طلبد، ناهنجاری های مفصلی است ؛ خصوصاً در ناحیه زانو ، دو بیماری داریم که افراد را به شدت مستعد آرتروز می کند و متأسفانه بدون علامت است. این دو بیماری پاپرانتزی و پاضربدری است. وقتی که دو تا مچ پا در حالت ایستاده به هم چسبیده میشوند، زانوها هم باید به همدیگر بچسبند. اگر فاصله ای بین دو زانو باشد، فرد دچاربیماری پاپرانتزی است و اگر این فاصله بیش از سه انگشت باشد، حتماً نیازاست که فرد به پزشک مراجعه کند.

تمام این عوامل می توانند منجر به تشدید آرتروز بشوند ولی مهمترین عاملی که می تواند آرتروز را تشدید کند، وزن بالا، عدم استفاده صحیح از مفاصل و تحلیل عضلات است.

آرتروز، چه مفاصلی را بیشتر درگیر می کند؟

-  مفاصلی که در آرتروز دچار درگیری می شوند، خیلی اهمیت دارند؛ به خصوص آرتروز اولیه، فقط در مفاصل خاصی دیده می شود. به عنوان مثال آرتروز اندام فوقانی، بند انتهایی و میانی انگشتان دست و قاعده شست را درگیر می کند و در اندام فوقانی، هیچ مفصل دیگری که مبتلا به آرتروز اولیه شود وجود ندارد. پس اگر کسی بگوید آرتروز مچ دست یا آرتروز شانه دارم ، غلط است. در اندام تحتانی، زانو، لگن وشست پا دچارآرتروز می شوند. آرتروز مچ پا نیز در اندام تحتانی وجود ندارد و ناحیه ستون مهره ، ناحیه گردن و ناحیه کمری می توانند دچار آرتروز شوند.

مهمترین علامتی که فرد را به پزشک می کشاند چه علامتی است؟

-  درد مهمترین علامت است. درد آرتروز در ابتدا حالت مکانیکی دارد یعنی با راه رفتن و استفاده از مفصل، این درد بدتر می شود و با خوابیدن و استراحت، بهتر می شود.  این، برخلاف دردهای روماتیسمی است؛ در این دردها با استراحت ، درد بدتر می شود و با راه رفتن، آرام آرام درد التیام پیدا می کند. اما گاهی اوقات در آرتروز، حالت ژلهای در مفصل به وجود میآیدکه بعدازمدتی بی تحرکی فرد باید راه برود تا دردش آرام شود. این حالت را با سفتی صبحگاهی نباید اشتباه گرفت. سفتی صبحگاهی مشخصه بیماری های روماتیسمی است که معمولاً بیش از یک ساعت طول می کشد، در حالی که ژله ای شدن با برداشتن چند قدم برطرف می شود.گاهی اوقات سفتی در مفاصل باعث می شود که فرد به پزشک مراجعه کند؛ مثلاً در ناحیه انگشتان دست ممکن است فرد بیدار شده و متوجه شود انگشتانش سفت هستند یا در ناحیه گردن احساس خشکی کند. گاهی اوقات نیز آرتروز به صورت برجستگی های بدون درد در استخوان ها جلوه می کند؛ به عنوان مثال در انگشتان دیده می شود؛ برجستگی هایی که خصوصاً در زنان، بعد از یائسگی در بندهای انتهایی یا میانی انگشتان دیده می شود و معمولاً بدون درد هستند. گاهی اوقات نیز آرتروز ، خودش را به صورت صداهای غیر معمولی و خرت خرت در مفاصل نشان میدهد که در افراد مسن بیشتر است.

آیا این بیماری قابل درمان است؟

-  بله، درمان های آرتروز شامل درمان های غیردارویی، دارویی و جراحی است. درمانهای غیردارویی در مرحله اول شامل آگاهی دادن به بیمار است. خیلی از بیماران ازآرتروز می ترسند و هراس دارند که این بیماری ظرف یکی دو سال، آنها را زمین گیرکند. آرتروز آهسته پیشرفت می کند و باید بدانیم که اگر درمان نشود می تواند منجر به زمین گیرشدن بیمار شود و مهمترین چیزی که در قسمت آگاهی دادن باید به بیماران انتقال بدهیم، تغییر در وضعیت زندگی آنها و فرم ورزش کردنشان است. چون مفصل مبتلابه آرتروز یک مفصل سالم تلقی نمی شود و فشارهای بیش از حد، منجر به آسیب مفصلی میشود، آموزش دادن اینکه فرد از مفصل مبتلا به آرتروز چگونه استفاده کند، بسیار مهم است. بسیاری از بیماران با همین آموزش ها به مقدار قابل توجهی جلوی پیشرفت آرتروزشان گرفته می شود.

این آموزش‌ها شامل چه توصیه‌هایی هستند؟

-  به عنوان مثال در ناحیه زانو؛ ما به بیمارانی که دچار آرتروز زانو هستند توصیه می کنیم که چهار زانو یا دو زانو ننشینند و از حرکاتی که منجر به خم و راست شدن مکرر زانو می شود پرهیز کنند، از سربالایی و سر پائینی کمتر بالا و پائین بروند،  خصوصاً سرازیری. به خصوص در مراحل پیشرفته تر آرتروز به بیماران توصیه می کنیم که فرم نمازخواندن شان را تغییر بدهند، ازخم کردن زانو پرهیزکرده وازتوالت فرنگی استفاده کنند. یا در ناحیه گردن که امروزه آرتروز به خاطر نوع مشاغل خیلی زیاد درافراد به وجود می آید، پرهیز از خم نگه داشتن گردن و نرمش های حین کار برای پیشگیری از آرتروز گردن بسیار مهم است؛ به خصوص به راننده ها توصیه می کنیم که رانندگی های طولانی نکنند. امروزه ما توصیه می کنیم که در اماکن کاری به خصوص کامپیوترها را دریک موقعیت مناسب قرار بدهند و هم سطح گردن باشد؛ به طوری که فرد برای نگاه کردن به کامپیوتر گردنش را خم نکند یا از صندلی های گردان یا میزهای شیب دار استفاده کنند وبه خصوص کسانی که آرتروز گردن دارند، برای دیدن تلویزیون درست روبه روی تلویزیون قرار بگیرند و از پهلو به آن نگاه نکنند.

زانوبند، گردن بند و گرما و سرمای موضعی تاچه حد در درمان آرتروز مؤثرند؟

-  بیماران می توانند از زانوبند و گردن بند در مواردی که پزشک شان صلاح می داند استفاده کنند. امروزه می دانیم که استفاده بی رویه و مفرط از زانوبند و گردن بند منجر به تحلیل عضلات می شود و در نتیجه شدت روند آرتروز پیشرفت خواهد کرد؛ در حالیکه تمام سعی ما بر این است که مفاصل اطراف ناحیه آرتروز را به نحوی درست تقویت کنیم. بعضی مواقع بیماران متوجه می شوند که گرما یا سرمای موضعی می تواند دردشان را تخفیف دهد؛ به خصوص در دردهای مزمن، بیماران بیشتر تمایل به استفاده از گرمای موضعی دارند و در دردهای حاد، سرمای موضعی می تواند التهاب ناحیه آسیب دیده را کاهش دهد. در استفاده از گرمای موضعی باید بدانیم که گرما باید بین ۴۰ تا ۴۵ درجه و بین ۳ تا ۳۰ دقیقه باشد. در مفاصلی که خونریزی کرده اند، استفاده از گرمای موضعی صحیح نیست.استفاده از کفی های داخل کفش و استفاده از کفش مناسب، کمک زیادی به کنترل علائم آرتروز می کند.

رژیم‌های غذایی چطور؟

-  امروزه ثابت شده بعضی از رژیم های غذایی می تواند روند آرتروز را آهسته ترکند؛ به عنوان مثال استفاده از سویا، ویتامین d ، آووکادو و ترکیباتِِِی مثل آن، روند پیشرفت آرتروز را کاهش می دهد. استفاده از این مواد باید کنترل شده باشد.  مثلاً مصرف خیلی زیاد سویا می تواند اثرات مضری روی تیروئید یا لخته شدن خون در پاداشته باشد. استفاده از زنجبیل، کرفس و غضروف کوسه نیز توصیه می شود.

درمان‌های دارویی شامل چه اقداماتی هستند؟

-  درمان های دارویی به سه صورت موضعی، داخل مفصلی و خوراکی تجویز می شوند. دراستفاده از درمان های موضعی، از مدت ها پیش مشخص بود که وقتی فرد ناحیه مبتلا به درد را ماساژ می دهد و گرم می کند، کمی از دردش تخفیف می یابد، به خاطر اینکه ماساژ رفلکس درد به سمت پوست را منحرف می کند و درد، در عمق کاهش می یابد. اما استفاده ازموادی که خاصیت ضد درد دارند را اگر اضافه کنند، تأثیر ماساژ بیشتر می شود. به عنوان مثال استفاده از کرم های ضد التهاب یا استفاده از عصاره کرفس برای کنترل دردهای آرتروز یا فلفل موضعی نیز در کاهش درد مؤثرند. در مورد ترکیبات داخل مفصلی در بیماران، تزریق مواد خاص کورتون دار است که باید استفاده از آنها محدود باشد؛ مثلاً ۲ تا ۳ بار در سال. امروزه ما ترکیبی از غضروف های ساخته شده داریم که در داخل مفصل تزریق می شود و درد بیمار را کاهش می دهد و عمر مفصل را افزایش می دهد. در نهایت،آخرین قسمت درمان آرتروز، استفاده از جراحی است. جراحی برای اصلاح انحرافات داخل مفصل است و گاهی در مراحل پیشرفته ، استفاده از تعویض در داخل مفصل ، کمک کننده است. درمان های نویدبخش نیز شامل کاشت غضروف است که تا کامل شدن این روش ها نیاز به زمان است.

نیازهای غذایی زنان سالمند

هنگامی که سن زنان بالا می‌رود، نیازهای غذایی آنها تغییر می‌کند. یک رژیم غذایی سالم همیشه مهم است؛ اما برای زنان با افزایش سن حتی مهم‌تر می‌شود. زنان سالمند باید این نکات را در تغذیه خود رعایت کنند:

- دریافت روزانه دست کم ۱۵۰۰ میلی‌گرم کلسیم، که می‌توان آن لبنیات و سبزی‌های دارای برگ سبز یا مکمل‌های غذایی آن به دست آورد.

- دریافت روزانه ۸ میلی‌گرم آهن- که برای کمک به تولید سلول‌های خونی لازم است. منابع سالم آهن شامل غلات صبحانه غنی‌شده، اسفناج و حبوبات است.

- محدود کردن دریافت چربی‌اشباع شده و چربی‌ ترانس.

- محدود کردن دریافت نمک و قندهای اضافی.

- دریافت مقدار کافی فیبرهای غذایی.

توصیه‌هایی برای تغذیه مناسب سالمندان

با افزایش سن همزمان با به وجود آمدن برخی تغییرات در بدن، رابطه‌ی ما با غذا به عنوان بخش مهمی از فعالیت روزانه که نیاز بدن را به مواد مغذی تامین می‌کند، دستخوش تغییراتی می‌شود .

اگر به علت مشکلات دندانی و دهانی نمی‌توانید بجوید به جای میوه‌های تازه از آب میوه و میوه نرم شده، کمپوت ،پالوده سیب، هلو و گلابی و به جای سبزی‌های خام از آب سبزی‌جات (آب هویج) و سبزی‌های پخته و له شده  استفاده کنید .به جای گوشت، گوشت چرخ کرده، تخم مرغ، شیر، پنیر، ماست و غذاهایی که با شیر درست می‌شوند انتخاب‌های راحت‌تری برای خوردن هستند.

به جای نان‌های ضخیم و غیر قابل جویدن که خوردنشان برای شما سخت است از غلات پخته مانند خوراک لوبیا یا غلات، برنج، کلوچه‌های نرم و نان لواش استفاده کنید . ترید کردن نان در غذاهای مایع، راه دیگری برای استفاده از این نان‌هاست.

برگرداندن غذا از معده ،گاز زیاد معده و دیگر مشکلات معده ممکن است سبب شود از مصرف برخی مواد غذایی امتناع کنید. این خودداری سبب محرومیت شما از برخی مواد مغذی مانند ویتامین‌ها، کلسیم، فیبر و پروتئین می‌شود.

ممکن است شما مشکلاتی در خرید مواد غذایی داشته باشید. شاید نمی‌توانید رانندگی کنید و یا قادر به پیاده‌روی و یا ایستادن به مدت طولانی نباشید.بهتر است از مغازه‌های محله خود بخواهید که سفارش‌هایتان را به منزل بیاورند.

رخی از سوپر مارکت‌ها سرویس رایگان دارند و برخی بابت این سرویس هزینه‌ای دریافت می‌کنند. ممکن است برخی رابطین بهداشت یا افرادی در محله داوطلب کمک در تهیه مواد غذایی برای شما باشند می توانید از مغازه‌های محل خود در یافتن این افراد و تهیه مواد غذایی خود کمک بگیرید.

می‌توانید از اعضای خانواده و یا همسایگان خود بخواهید برای شما خرید کنند و یا گاهی ازبعضی شرکت‌های خدماتی کارگرانی را به مدت چند ساعت استخدام کنید تا کارهایتان را انجام دهند و برای شما خرید کنند.

اگر نمی‌توانید آشپزی کنید ممکن است برای طبخ غذا با مشکلاتی مواجه شوید. مثلا” بلند کردن ظروف استیل، قابلمه و ماهی تابه و ایستادن به مدت طولانی حین آشپزی برایتان دشوار باشد. راه حل این است که برای آشپزی از دستگاه پخت سریع مانند زودپز استفاده کنید.

البته بهترین روش پخت غذا برای شما بخارپز کردن و آب پز کردن است. غذای خــود را به صورت گروهی تهیه و میل کنید تا از مشارکت دیگران نیز در تهیه غذا بهره مند شوید. زندگی در نزدیکی فرزندان و آشنایان سبب می‌شود از کمک آنان در تهیه غذا سود ببرید.

احساس تنهایی در سالمندان خود می‌تواند عاملی برای بی‌اشتهایی آن‌ها باشد و حتی این حس تنهایی مانع می‌شود تا تنها فقط برای خودتان آشپزی کنید. شاید غذاها به نظر شما تنها خیلی بی مزه و یا حتی بدمزه باشند. این مسئله ممکن است به علت استفاده از داروهایی که مصرف می‌کنید رخ دهد و یا یک مشکل طبیعی به علت بالا رفتن سن و کم شدن حساسیت ذائقه شما باشد.

برای حل این مشکل تا حد امکان، غذا را درکنار اعضای خانواده و یا دوستان خود صرف کنید. گروهی را با سایر دوستان سالمند خود تشکیل دهید و غذای خود را به شکل دوره‌ای در کنار هم صرف کنید.

با پزشک خود در مورد داروهایتان مشورت کنید تا در صورت تاثیر آن‌ها بر روی اشتها، داروها را تغییر دهد.با افزودن انواع ادویه‌جات، چاشنی‌های گیاهی و آب لیمو به غذایتان، طعم غذا را مطلوب‌تر کنید تا اشتهایتان برای غذا تحریک شود.

اگر مشکلات مالی در خرید مواد غذایی با کیفیت بالا موجب می‌شود شما با مشکلات تغذیه ای مواجه شوید،برای مقابله ، غذاهای ارزان از جانشین‌های هر گروه اصلی از مواد غذایی تهیه نمایید. مثلا” از کوپن‌های سهمیه ای به منظور تهیه مواد غذایی بهره ببرید یا در برخی از موارد با توجه به وضعیت سلامت خود از تخم مرغ به جای گوشت استفاده کنید.

به جای خرید میوه‌های گران قیمت،میوه‌های ارزان‌تری را که اغلب در بازار میوه موجود است خریداری نمایید. حتی اگر اندازه میوه کوچک باشد حاوی همان ویتامین‌ها و املاحی است که انواع درشت دارد.

behsite.ir

علل رفتار غریب و غیرعادی سالمندان

اگر عضوی از خانواده‌ یا نزدیکان‌تان رفتار عجیب و غریبی از خود بروز دهند، ممکن است یک مشکل پزشکی عامل آن باشد.

از جمله علل پزشکی رفتار عجیب وغریب به خصوص در میان سالمندان می‌توان به این موارد اشاره کرد:

-  بیماری آلزایمر.
-  کاهش دمای بدن (هیپوترمی)، کم آبی بدن یا کاهش قند خون (هیپوگلیسمی).
-  عدم تعادل الکترولیتی.
-  عفونت.
-   سوء‌تغذیه.
-  آسیب وارد آمدن به سر، لخته شدن خون در رگ‌ها، سکته مغزی یا حمله قلبی.
-  قرار گرفتن در محلی ناآشنا.
-  برخی از داروها.
-  اختلالات تیروئیدی

نکاتی در مورد انتخاب غذا در دوران سالمندی

تغذیه مناسب در دوران سالمندی برای حفظ سلامت بسیار مهم است و انتخاب غذاهای سالم یک نکته کلیدی در تغذیه مناسب است.

در انتخاب مواد غذایی به این نکات کلی توجه داشته باشید:

مقدار زیاد سبزی‌ها و میوه‌هایی از انواع و رنگ‌های متفاوت مصرف کنید.

ترتیبی دهید که دست کم نیمی از غلات مصرفی‌تان از غلات کامل یا سبوس‌دار باشد.

تنها مقدار کمی چربی‌های جامد، روغن و غذاهای حاوی قند زیاد مصرف کنید. میزان مصرف چربی‌ اشباع‌شده (که عمدتا در غذاهای با منشا حیوانی وجود دارد) و چربی‌های ترانس (که در غذاهایی مانند مارگارین‌های جامد، شیرینی‌ها و بیسکویت‌ها و کیک‌ها وجود دارند) را  کاهش دهید.

از  مصرف غذاهای پرکالری که مواد مغذی چندانی ندارند مانند چیس‌ها و شیرینی‌جات و نوشابه‌های گازدار پرهیز کنید.

نشانه‌های سوء‌تغذیه سالمندان

سالمندان به خاطر بیماری‌های مزمن، گذران زندگی با درآمد ثابت، یا برآورده نشدن نیازهای بدن‌های در حال پیرشدن‌شان با ویتامین‌ها و مواد مغذی مناسب، به خصوص مستعد دچار شدن به سوء‌تغذیه هستند.

سالمندان که دچار سوء‌تغذیه می‌شوند، در معرض این عوارض جانبی بالقوه هستند:

- احساس خستگی.
- از دست دادن وزن بدون اینکه قصد کاهش وزن داشته باشند.
- از دست دادن قدرت عضلانی.
- احساس افسردگی.
- دچار شدن به نقصان حافظه.
- به طور مکرر بیمار شدن.
- دچار شدن به کم خونی.

آشنایی با علائم ضعف دستگاه ایمنی سالمندان

بدن افراد با افزایش سن نمی‌تواند مانند دوره جوانی از خودش در مقابل بیماری‌ها محافظت کند.

این تغییرات در دستگاه ایمنی می‌تواند به عنوان بخشی از فرایند پیری اتفاق بیفتد:

-  کاهش توانایی حفاظت در مقابل عفونت.
-  کاهش کارآیی و مدت اثر واکسن‌ها.
-  افزایش خطر بیماری خودایمنی.
-  کاهش توانایی ترمیم زخم‌ها و سایر جراحات.
-  کاهش توانایی شناسایی و تصحیح عیوب سلولی که ممکن است خطر ابتلا به برخی از سرطان‌ها را بالا ببرد.

راهکارهایی برای کاهش وزن سالمندان

به تازگی متوجه جمع شدن چند کیلو چربی اضافه به دور کمرتان شده اید؟ تغییرات ظاهری بلای جان خانم های ۳۵ تا ۵۵ساله است. در طول این مدت یا به وزن آنها افزوده می شود یا حفظ وزن کنونی دشوارتر می شود. همچنین به نظر می رسد چاقی بیشتر در دور شکم روی می دهد، نه مثل سابق در ران ها و کپل ها.

● علل افزایش وزن در میانسالی

افزایش وزن بیشتر خانم ها از همان دوران قبل از یائسگی (چندین سال پیش از آن) شروع می شود ولی تغییرات سطح استروژن تنها دلیل و منبع افزایش وزن نیست. بالا رفتن سن نیز در تغییر ظاهرمان نقش دارد. سایر علل احتمالی اضافه شدن وزن در میانسالی از این قرارند؛

کاهش فعالیت بدنی؛ خانم های یائسه کمتر ورزش می کنند که خود منجر به افزایش وزن می شود.

بیشتر خوردن؛

خوردن غذای بیشتر به معنای آن است که کالری بیشتری مصرف می کنیم. این کالری اضافی، اگر به مصرف سوخت نرسد به چربی تبدیل خواهد شد.
کندتر شدن سوخت و ساز؛ شمار کالری های مورد نیاز برای تبدیل به انرژی مصرفی بدن با کندتر شدن سوخت و ساز کمتر شده و علاوه بر این از حجم عضلات نیز کاسته می شود. از آنجا که عضلات، کالری بیشتری نسبت به چربی ها می سوزانند، هر چه مقدار عضلات تان کمتر باشد، کالری کمتری را می سوزانید.

ژنتیک؛

عوامل ژنتیکی نیز احتمالاً در افزایش وزن نقش دارند. ممکن است با بالاتر رفتن سن، مستعد افزایش تجمع چربی در دور کمر باشید. این به این معناست که حفظ اندام پیشین دشوارتر خواهد بود. به طور متوسط خانم ها در حول و حوش سال های یائسگی سالانه نیم کیلوگرم وزن اضافه می کنند.

● عوارض افزایش وزن در میانسالی

افزایش وزن می تواند خطرات جدی برای سلامتی به دنبال داشته باشد. وزن زیاد می تواند خطر کلسترول بالا، فشار خون بالا و مقاومت سلول ها به انسولین را (که می تواند منجر به بیماری دیابت نوع ۲ شود) به دنبال داشته باشد. برای جلوگیری از افزایش وزن یا بازگشت به وزن گذشته چه می توان کرد؟

اگر متوجه شده اید وزن اضافه کرده اید، سعی کنید رژیم غذایی تان را تغییر داده، بیشتر ورزش کنید. اگر هنوز به مرحله افزایش وزن در میانسالی وارد نشده اید، می توانید با چند اقدام کاری کنید که در آینده وزن تان اضافه نشود.

● ورزش

ورزش های هوازی سوخت و ساز را افزایش داده و به سوختن چربی ها کمک می کنند. با انجام ورزش های مقاومتی بر توده عضلات افزوده شده و متابولیسم و قدرت استخوان ها بیشتر خواهند شد.

● رژیم غذایی سالم

زیاد کالری مصرف نکنید. تا اندازه یی گرسنگی کشیدن برای سلامتی بد نیست. ولی سعی کنید رژیم غذایی متنوعی سرشار از میوه ها و سبزیجات داشته باشید. از آنجا که سوخت و ساز در این مدت آهسته تر می شود روزانه به کمتر از ۲۰۰ تا ۴۰۰ کالری نیاز خواهید داشت.

اگر تنها مواقعی که گرسنه اید غذا بخورید و تنها به آن مقدار که گرسنگی برطرف شود بسنده کنید، خود به خود به این هدف نائل خواهید شد.

● کنار آمدن با تغییرات در زندگی

تغییرات ظاهری بدن با بالا رفتن سن، حفظ ظاهر مربوط به سنین ۲۰ یا ۳۰ سالگی را دشوارتر می سازد، ولی این به آن معنا نیست که نمی توانید بدن سالمی داشته باشید. لازم نیست با زحمت خود را در همان لباس های قدیمی جای دهید. به جای آن، به فکر متناسب و سالم بودن باشید.

زنان یائسه بیماری های دهان و دندان را جدی بگیرند

برای کاهش بیماری‌های دهان و دندان در زنان یائسه باید هر گونه بیماری در این افراد درمان شود.

به گزارش وب دا، مسئول واحد سلامت دهان و دندان مرکز بهداشت خوزستان گفت: با افزایش امید به زندگی در جامعه، نیمی از دوره زندگی زنان در دوران یائسگی می‌گذرد و به همین دلیل نیاز است که در این دوران مراقب سلامت خود باشند.

دکتر ندا رسایی وی افزود: کاهش هورمون‌‌های زنان در دوران یائسگی موجب نازک شدن مخاط دهان، ‌سوزش دهان در اثر کاهش بزاق، تحلیل لثه و تحلیل استخوان حمایت‌کننده دندان می‌شود و به همین دلیل ممکن است لثه‌ها زود خون‌ریزی کنند.

دکتر رسایی تصریح کرد: برای حل این مشکل باید از مسواک‌های ” خیلی نرم” استفاده شود و خمیر دندان مورد استفاده نیز نباید ترکیبات سفیدکننده داشته باشد. دهان شویه‌ها نیز نباید الکل داشته باشند و یا این که دارای الکل خیلی کمی باشند.

مسئول واحد سلامت دهان و دندان مرکز بهداشت خوزستان گفت: این افراد از داروهای مختلفی استفاده می‌کنند که موجب خشکی دهان می‌شود و خشکی دهان نیز از عواملی است که پوسیدگی دندان را تقویت می‌کند.

وی ادامه داد: ‌مشکلات لثه که پیش از دوران یائسگی درمان نشده‌اند، موجب تحلیل لثه شده و به همین دلیل ریشه دندان در این افراد دیده می‌شود که ریشه دندان نیز به شدت مستعد پوسیدگی است.

دکتر رسایی عنوان کرد: زنان یائسه باید از مکمل‌های هورمون‌ استفاده کنند و کلسیم نیز باید استفاده شود. در کنار اینها باید از دهان‌شویه‌های حاوی فلوراید هم استفاده شود. این افراد باید به خطر سرطان‌های دهان نیز توجه داشته باشند.

راهنمای آموزشی درباره سرطان دهان

آمار موجود در ایران: سرطان لب: ۹۳ مورد، سرطان قاعده زبان: ۲۷ مورد، سایر نواحی زبان: ۲۸۰ مورد، سرطان لثه: ۸۱ مورد، سرطان کف دهان: ۱۷ مورد، سرطان کام (سقف دهان): ۵۰ مورد، سایر نواحی دهان: ۱۶۳ مورد و اموروفارلکس: ۱۰ مورد. کل موارد: ۵۵۸ مورد.

مبتلایان به این سرطان، خانواده‌های آنها و دوستانشان با مطالعۀ این مقاله با سرطان دهان بهتر آشنا می‌شوند. در این مقاله علل احتمالی ابتلا به این نوع سرطان، علائم بیماری، تشخیص سرطان و درمان‌های موجود برای آن ذکر شده است. علاوه براین، این مقاله حاوی اطلاعاتی راجع به توانبخشی و منابع حمایتی برای کمک به بیماران، در جهت رویارویی با این بیماری است.

در حال حاضر دانشمندان، این سرطان را مورد مطالعه قرار داده‌اند تا اطلاعات بیش‌تری راجع به آن به‌دست آورند و پزشکان تلاش می‌کنند روش‌های جدیدی برای معالجۀ این بیماری پیدا کنند. این تحقیقات به‌طور پیوسته اطلاعات ما را در زمینۀ این سرطان افزایش می‌دهد.

دهان و حلق

این مقاله اختصاص به سرطانی دارد که در دهان (حفرۀ دهانی) و بخشی از حلق که در انتهای دهان قرار دارد (اوروفارینکس Oropharynx) (قسمتی از گلو است که در قسمت پشت دهان قرار دارد) رخ می‌دهد. حفرۀ دهانی و اوروفارینکس شامل چندین بخش است:

لب‌ها
پوشش گونه‌ها
غدد بزاقی (غددی که بزاق تولید می‌کنند)
سقف دهان (کام سخت)
بخش انتهایی دهان (کام نرم و زبان کوچک)
کف دهان (نواحی زیر زبان)
لثه‌ها و دندان‌ها
زبان
لوزه‌ها

آشنایی با سرطان

سرطان از سلول‌ها، که اجزای سازندۀ بافت‌ها هستند شروع می‌شود. بافت‌ها، تشکیل‌دهندۀ اعضای بدن هستند.

به‌طور معمول سلول‌ها رشد کرده و تقسیم می‌شوند تا با توجه به نیاز بدن سلول‌های جدید تولید کنند. هنگامی‌که سلول‌ها پیر می‌شوند، می‌میرند و سلول‌های جدید جای آنها را می‌گیرند.

گاهی این فرایند منظم به‌درستی پیش نمی‌رود. سلول‌های جدید هنگامی تشکیل می‌شوند که بدن به آنها نیاز ندارد و سلول‌های پیر هم در زمانی‌که باید از بین بروند، نابود نمی‌شوند. این سلول‌های اضافی، توده‌ای از بافت را تشکیل می‌دهند که به نام غده یا تومور شناخته می‌شود.

تومورها بدخیم یا خوش‌خیم هستند.

تومورهای خوش‌خیم سرطانی نیستند:
تومورهای خوش‌خیم خطری برای حیات فرد به‌وجود نمی‌آورند.
به‌طور کلی می‌توان تومورهای خوش‌خیم را از بدن خارج کرد و معمولاً این تومورها مجدداً رشد نمی‌کنند.
تومورهای خوش‌خیم به بافت اطرافشان حمله نمی‌کنند.
سلول‌های تومور خوش‌خیم به دیگر بخش های بدن منتشر نمی‌شوند.

• تومورهای بدخیم سرطان هستند:
به‌طور معمول تومورهای بدخیم خطرناک‌تر از تومورهای خوش‌خیم هستند. ممکن است این نوع تومورها خطراتی را برای حیات انسان به همراه داشته باشند.
در بیش‌تر مواقع می‌توان تومورهای بدخیم را خارج کرد ولی گاهی این تومورها مجدداً رشد می‌کنند.
تومورهای بدخیم می‌توانند به بافت‌ها و اندام مجاورشان حمله کنند.
سلول‌های تومورهای بدخیم می‌توانند به دیگر بخش‌های بدن حمله کنند. سلول‌های سرطانی از تومور اصلی (اولیه) جدا شده و وارد دستگاه لنفاوی یا جریان خون می‌شوند و به این طریق در تمام بدن منتشر می‌شوند. سلول‌ها به اندام‌های دیگر حمله کرده و تومورهای جدیدی را ایجاد می‌کنند که به این اندام‌ها صدمه می‌زنند. به پخش شدن سرطان متاستاز گفته می‌شود.

سرطان دهان

سرطان دهان یکی از انواع سرطان است که در گروه سرطان‌هایی به نام سرطان‌های سر و گردن قرار دارد. ممکن است سرطان دهان در هر یک از بخش‌های حفرۀ دهانی یا اروفارینکس به‌وجود آید. بیش‌تر سرطان‌های دهانی از زبان و کف دهان آغاز می‌شوند. تقریباً تمام سرطان‌های دهانی از سلول‌های مسطح (سلول‌های سنگفرشی) (Squamous Cells) پوشانندۀ سطح دهان، زبان و لب‌ها شروع به رشد می‌کنند. به این سرطان‌ها کارسینوم سلول سنگفرشی گفته می‌شود.

معمولاً سرطان دهان از طریق دستگاه لنفاوی منتشر می‌شود (متاستاز). سلول‌های سرطانی که وارد دستگاه لنفاوی می‌شوند توسط لنف (مایعی شفاف و رقیق) به نقاط دیگر منتقل می‌شوند. در بیش‌تر موارد، سلول‌های سرطانی در ابتدا در غدد لنفاوی نزدیک به گردن ظاهر می‌شوند.

علاوه براین، سلول‌های سرطانی می‌توانند به بخش‌های دیگر گردن، ریه‌ها و دیگر نقاط بدن رسوخ کنند. وقتی که سلول‌های سرطانی منتشر می‌شوند، تومور جدید دارای سلول‌های نا‌بهنجاری (غیرعادی) مشابه با تومور اولیه است. به‌عنوان مثال در صورتی‌که سرطان دهان به ریه‌ها منتشر شود، سلول‌های سرطانی درون ریه، در واقع سلول‌های سرطان دهان هستند. در این حالت به این بیماری، سرطان دهان منتشر شده (متاستاتیک) گفته می‌شود. نحوۀ درمان این سرطان مشابه با سرطان دهان است (نه سرطان ریه). گاهی پزشکان به تومور جدید بیماری «دور‌دست» یا متاستاتیک می‌گویند.

سرطان دهان: چه کسی در معرض خطر قرار دارد؟

پزشکان نمی‌توانند توضیح دهند چرا عده‌ای به سرطان دهان مبتلا می‌شوند و در عده‌ای دیگر این سرطان هیچگاه به‌وجود نمی‌آید. فقط مشخص شده که این بیماری واگیر نیست و از افراد مبتلا به افراد سالم سرایت نمی‌کند.

پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که بعضی‌ها که عوامل خطر خاصی را دارند بیش‌تر از دیگران در معرض ابتلا به این سرطان قرار دارند. عامل خطر به هر عاملی گفته می‌شود که احتمال ابتلای شما به بیماری را افزایش دهد.

موارد زیر از جمله عوامل خطر سرطان دهان هستند:

دخانیات: استعمال دخانیات عامل بیش‌تر موارد سرطان دهان است. مصرف سیگار، سیگار برگ، پیپ، تنباکوی جویدنی و انفیه در ابتلا به سرطان دهان نقش دارند. علاوه براین، استفاده از دیگر فرآورده‌های تنباکو نظیر بیدیس (Bidis) (یک نوع سیگار است که به‌صورت سنتی در جنوب آسیا استفاده می‌شود و حاوی تنباکو است)و کِرِتِکس (Kreteks) (یک نوع سیگار است که در اندونزی استفاده می‌شود و حاوی تنباکو و گل میخک و بعضی افزودنی‌های دیگر است) احتمال ابتلا به سرطان دهان را افزایش می‌دهند. کسانی که برای مدت طولانی روزانه تعداد زیادی سیگار مصرف می‌کنند بیش‌تر از دیگران در معرض خطر هستند. این خطر برای کسانی که علاوه بر استعمال دخانیات از مشروبات الکلی نیز استفاده می‌کنند بیش‌تر خواهد بود. در واقع سه مورد از چهار مورد سرطان دهان در کسانی رخ می‌‌دهند که از الکل، دخانیات یا هر دوی آنها استفاده می‌کنند.
الکل: احتمال ابتلا به سرطان دهان در آنها که از مشروب الکلی استفاده می‌کنند بیش‌تر از دیگران است. این خطر با افزایش میزان مصرف نوشیدنی الکلی بیش‌تر می‌شود. در صورتی‌که فرد علاوه بر مصرف مشروبات الکلی از دخانیات نیز استفاده کند احتمال ابتلای او به سرطان بیش‌تر خواهد شد.
نور خورشید: ممکن است فرد به دلیل قرار گرفتن در معرض نور خورشید به سرطان لب مبتلا شود. استفاده از لوسیون‌ها یا مرهم‌های لب که حاوی مواد محافظ در برابر نور خورشید هستند خطر را کاهش می‌دهد. همچنین می‌توانید با استفاده از کلاه‌های لبه‌دار مانع از رسیدن اشعه‌های مضر خورشید به‌‌صورت خود شوید. در صورت استفادۀ فرد از دخانیات، خطر ابتلا به سرطان لب نیز افزایش خواهد یافت.
سابقۀ فردی ابتلا به سرطان سر و گردن: احتمال ابتلا به سرطان‌های سر و گردن در آنها که قبلاً به یک نوع از این سرطان‌ها مبتلا شده بودند افزایش می‌یابد. در این حالت نیز استعمال دخانیات خطر را افزایش خواهد داد.

ترکِ دخانیات خطر ابتلا به سرطان دهان را کاهش می‌دهد. علاوه براین ترک کردن باعث می‌شود احتمال ابتلای فرد مبتلا به سرطان دهان، به سرطان ثانویه‌ای در نواحی سر و گردن کاهش یابد. همچین ترک کردن باعث می‌شود از خطر ابتلا به سرطان‌های ریه، حنجره، دهان، لوزالمعده (پانکراس)، مثانه و مری نیز کاسته شود.

منابع مختلفی برای کمک به آنها که تمایل به ترک دارند وجود دارد:

برای دستیابی به راهنمای ترک سیگار می‌توانید به اینجا مراجعه کنید.

پزشک یا دندانپزشک نیز می‌توانند مراکز ترک سیگار را به شما معرفی کنند.
پزشک می‌تواند اطلاعاتی را در مورد داروهایی که برای ترک استفاده می‌شوند (بوپروپیون) (Bupropion)به شما ارایه داده و درمان جایگزین نیکوتین را که در آن از برچسب‌ها (پچ‌ها)، آدامس‌ها، قرص‌های مکیدنی، اسپری‌ بینی یا استنشاق‌‌کننده‌ها استفاده می‌شود معرفی کند.

بعضی از مطالعات نشان داده‌اند که ممکن است عدم مصرف فراوان از میوه و سبزی‌ها خطر ابتلا به سرطان دهان را افزایش دهد. در حال حاضر دانشمندان در مورد رابطۀ بین عفونت با بعضی ویروس‌های خاص (نظیر ویروس پاپیلوم انسانی) و ابتلا به سرطان دهان مطالعاتی انجام می‌دهند.

در صورتی‌که فکر می‌کنید در معرض خطر ابتلا به این سرطان هستید نگرانی خود را با پزشک یا دندانپزشک خود در میان بگذارید. می‌توانید درخواست کنید به‌طور منظم تحت معاینه قرار بگیرید. به احتمال زیاد گروه مراقبت پزشکی به شما خواهد گفت استفاده نکردن از دخانیات و عدم مصرف نوشیدنی‌های الکلی مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به سرطان‌های دهان است. همچنین اگر روزانه مقدار قابل توجهی از وقت خود را زیر نور آفتاب سپری می‌کنید با استفاده کردن از مرهم‌های لب حاوی مواد محافظت‌کننده در مقابل نور آفتاب و کلاه‌های لبه‌دار از لب‌های خود محافظت کنید.

تشخیص زودهنگام

انجام معاینات منظم بهترین فرصت برای بررسی کامل دهان، توسط پزشک یا دندانپزشک، از لحاظ وجود علائم سرطان است. معاینات منظم امکان تشخیص درجات اولیه سرطان دهان یا مشکلاتی را که ممکن است در آینده منجر به ابتلا به سرطان دهان شوند فراهم می‌آورد. از پزشک یا دندانپزشک خود بخواهید در طی انجام معاینات متداول، بافت‌های درون دهان را نیز مورد بررسی قرار دهد.

علائم

علائم رایج سرطان دهان شامل موارد زیر است:

به‌وجود آمدن تکه‌های سفید رنگ، سفید و قرمز رنگ یا قرمز رنگ در دهان یا روی لب‌ها
تکه‌های سفید رنگ (پلاک سفید  Leukoplakia) از رایج ترین انواع هستند این تکه‌ها گاهی اوقات بدخیم می‌شوند.
احتمال بدخیم شدن تکه‌های سفید و قرمز رنگ (پلاک قرمز سفید Erythroleukoplakia) بیش‌تر از تکه‌های سفیدرنگ است.
تکه‌های قرمز رنگ (پلاک قرمز Erythroplakia) نواحی صاف با رنگ روشن هستند که اغلب بدخیم می‌شوند

• به‌وجود آمدن زخمی در دهان یا روی لب‌ها که با گذشت زمان بهبود پیدا نمی‌کند.
• خونریزی در دهان.
• لق شدن یا افتادن دندان.
• احساس درد یا ناراحتی هنگام فرو دادن غذا.
• احساس ناراحتی هنگام استفاده از دندان مصنوعی.
• وجود غده در ناحیۀ گردن.
• گوش درد.

در صورت مشاهدۀ این علائم به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید تا هرگونه مشکلی در سریع‌ترین زمان ممکن تشخیص داده شده و تحت درمان قرار بگیرد. در بیش‌تر موارد این علائم به معنای ابتلای فرد به سرطان نیستند. عفونت یا بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند عامل به‌وجود آمدن این علائم باشند.

تشخیص

در صورت وجود هر یک از علائمی که نشان‌دهندۀ احتمال ابتلای شما به سرطان دهان باشد، پزشک یا دندانپزشک دهان و حلق شما را از لحاظ وجود تکه‌های سفید یا قرمز، غده، تورم یا هرگونه مشکل دیگر مورد بررسی قرار می‌دهد. در طی انجام این معاینه، پزشک با دقت سقف دهان، انتهای حلق، درون گونه‌ها و لب‌ها را بررسی می‌کند. همچنین پزشک به آرامی زبان شما را بیرون می‌آورد و قسمت‌های جانبی و بخش زیرین آن را معاینه می‌کند. علاوه براین سقف دهان و غدد لنفاوی درون گردن نیز مورد معاینه قرار می‌گیرند.

در صورت مشاهدۀ نواحی غیرعادی، ممکن است نمونه‌ای کوچک از بافت برداشته شود. برداشتن بافت به‌منظور بررسی وجود سلول‌های سرطانی در آن، بیوپسی یا نمونه‌برداری نامیده می‌شود. معمولاً نمونه‌برداری با استفاده از بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. گاهی اوقات نیز بیهوشی عمومی برای انجام نمونه‌برداری مورد استفاده قرار می‌گیرد. پس از نمونه‌برداری، آسیب‌شناس بافت را از لحاظ وجود سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌دهد. نمونه‌برداری تنها روش قابل اطمینان برای تعیین وجود سلول‌های سرطانی در ناحیۀ غیرعادی است.

در صورتی‌که لازم است نمونه‌برداری انجام دهید می‌توانید سؤالات زیر را از پزشک یا دندانپزشک بپرسید:

چرا باید نمونه‌برداری انجام دهم؟
براساس تخمین شما باید چه مقدار از بافت برداشته شود؟
انجام نمونه‌برداری چه مدت طول می‌کشد؟
آیا به هوش خواهم بود؟
آیا نمونه‌برداری همراه با درد است؟
چه مدت پس از انجام نمونه‌برداری نتیجۀ آن را دریافت خواهم کرد؟
آیا انجام نمونه‌برداری خطراتی را به همراه دارد؟ احتمال خونریزی و ابتلا به عفونت پس از نمونه‌برداری چقدر است؟
آیا محل نمونه‌برداری نیاز به مراقبت خاصی دارد؟ چه مدت طول می‌کشد تا محل نمونه‌برداری کاملاً بهبود پیدا کند؟
آیا پس از نمونه‌برداری می‌توانم به‌طور عادی غذا و نوشیدنی بخورم؟
در صورتی‌که با انجام نمونه‌برداری مشخص شود به سرطان مبتلا هستم چه کسی راجع به نحوۀ درمان با من صحبت خواهد کرد؟ چه مدت پس از اعلام نتایج با من صحبت خواهند کرد؟

مرحله‌بندی

در صورتی‌که نمونه‌برداری نشان‌دهندۀ وجود سرطان باشد لازم است پزشک از مرحله بیماری میزان پیشرفت اطلاع پیدا کند تا بتواند برنامه‌ریزی مناسبی برای درمان شما انجام دهد. درجۀ بیماری وابسته به اندازۀ تومور، انتشار سرطان و نقاطی از بدن است که سرطان به آن رسوخ کرده است.

برای درجه‌بندی از آزمایش‌های مختلفی استفاده می‌شود. همچنین شاید نیاز به انجام آندوسکوپی باشد. پزشک از یک لولۀ باریک و دارای نور (آندوسکوپ) برای مشاهدۀ نواحی درونی حلق، نای و ریه‌ها استفاده می‌کند. پزشک آندوسکوپ را از طریق بینی یا دهان وارد بدن شما می‌کند. برای جلوگیری از احساس درد و ناراحتی از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود. همچنین اعمال این بی‌حسی باعث می‌شود شما در روند وارد کردن لوله درون دهان برای پزشک مانع ایجاد نکنید و دهان خود را بدون احساس ناراحتی باز نگه دارید. گاهی بعضی‌ها از مسکن‌های خفیف استفاده می‌کنند و در بعضی موارد پزشک از بیهوشی عمومی برای بیهوش کردن بیمار استفاده می‌کند. این آزمایش در مطب پزشک، درمانگاه بیماران سرپایی یا بیمارستان انجام می‌شود.

ممکن است پزشک برای تشخیص محل‌هایی که سرطان به آنجا نفوذ کرده است از انواع مختلفی از آزمایش‌های تصویربرداری نیز استفاده کند.

عکس‌برداری با اشعه ایکس از ناحیۀ دهان: تصویربرداری از کل ناحیۀ دهان برای بررسی احتمال منتشرشدن سرطان به فک.
عکس‌برداری با اشعۀ ایکس از ناحیه قفسۀ سینه: با استفاده از تصاویری که از ناحیۀ قفسۀ سینه و ریه‌های شما تهیه شده است احتمال وجود سرطان در این نواحی بررسی می‌شود.
سی.تی.اسکن: یک دستگاه اشعه ایکس که به کامپیوتر متصل است مجموعه‌ای از تصاویر حاوی جزئیات از نواحی درونی بدن تهیه می‌کند. گاهی نیز نیاز به تزریق مواد رنگی وجود دارد. تا تومورهای موجود در دهان، حلق، گردن یا نواحی دیگر بدن بهتر در سی.تی.اسکن قابل مشاهده باشند.
ام.آر.آی: یک آهنربای قوی که به کامپیوتر متصل است تصاویری حاوی جزئیات از بدن شما تهیه می‌کند. پزشک می‌تواند این تصاویر را روی صفحه نمایش مشاهده کرده یا آنها را روی برگه‌های مخصوص چاپ کند. احتمال انتشار سرطان دهان با استفاده از ام.آر.آی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

درمان

کاملاً طبیعی است که تمایل داشته باشید راجع به بیماری و گزینه‌های درمانی خود اطلاعات لازم را به‌دست آورید. البته شوک و استرسی که پس از شنیدن خبر تشخیص بیماری برای بیمار به‌وجود می‌آید باعث می‌شود فرد نتواند به‌راحتی به سؤال‌هایی که می‌خواهد از پزشک بپرسد فکر کند. معمولاً‌ تهیه لیستی از سؤالات، قبل از ملاقات با پزشک به بیمار کمک می‌کند. برای به خاطر سپردن صحبت‌های پزشک می‌توانید یادداشت بردارید یا با اجازه او صدایش را ضبط کنید. یا شاید بخواهید یکی از دوستان یا اعضای خانواده در هنگام ملاقات با پزشک همراه شما باشند. این فرد می‌تواند در گفت‌وگوها شرکت کند، یادداشت‌ بردارد یا فقط به صحبت‌ها گوش دهد.

ممکن است پزشک، شما را به یک متخصص ارجاع دهد یا شما می‌توانید از پزشک خود بخواهید که شما را به فرد متخصصی معرفی کند. پزشکانی که در زمینه سرطان دهان تخصص دارند شامل جراحان فک و صورت (Oral And Maxillofacial Surgeons)، متخصص گوش، حلق و بینی (Otolaryngologists)، متخصصین انکولوژی و پرتودرمانی و جراح پلاستیک هستند. ممکن است به یک گروه پزشکی ارجاع داده شوید که شامل متخصصانی در زمینه جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی است. از جمله دیگر افرادی که ممکن است همراه با پزشکان متخصص در یک گروه پزشکی کار می‌کنند می‌توان به دندانپزشک،گفتار درمانگر، متخصص تغذیه و مشاور بهداشت روانی اشاره کرد.

گرفتن نظر دوم

قبل از شروع درمان شاید بخواهید نظر پزشک دیگری را راجع به تشخیص و برنامۀ درمانی جویا شوید.

روش‌های متعددی برای پیدا کردن پزشک برای دریافت نظر دوم وجود دارد:

پزشک، بیمار را به یک یا چند متخصص ارجاع می‌دهد. در مراکز سرطان معمولاً چند متخصص به‌صورت گروهی با هم کار می‌کنند.
شما می‌توانید با مراجعه به پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسه تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان (www.ncii.ir) به فهرست پزشکان متخصص در هر استان و شهرستان دسترسی پیدا کنید.

سؤال‌هایی که می‌توانید قبل از شروع درمان از پزشک بپرسید:

بیماری در چه مرحله‌ای است؟ آیا سرطان منتشر شده است؟ در صورت انتشار، به چه نقاطی رسوخ کرده است؟
چه گزینه‌های درمانی برای من وجود دارد؟ شما چه گزینه‌ای را به من پیشنهاد می‌کنید؟ آیا لازم است از بیش از یک روش درمانی استفاده کنم؟
فواید احتمالی هر یک از روش‌های درمانی چیست؟
خطرات و عوارض جانبی احتمالی هر یک از درمان‌ها چیست؟ این روش درمانی چه تأثیری روی فعالیت‌های روزانۀ من دارد؟ آیا برای کنترل عوارض جانبی دارویی برای من تجویز خواهد شد؟
درمان چه مدت طول می‌کشد؟
آیا باید در بیمارستان بستری شوم؟
هزینۀ درمان حدوداً چقدر خواهد بود؟ آیا بیمۀ درمانی من آن را پوشش می‌دهد؟
آیا شرکت در یک پژوهش بالینی (مطالعه تحقیقاتی) برای من مفید است؟ (برای به‌دست آوردن اطلاعات بیش‌تر پیرامون پژوهش‌های بالینی به بخش «امیدبخشی تحقیقات سرطان» مراجعه کنید)
آیا باید سیگار را ترک کنم؟

آماده شدن برای درمان

انتخاب نوع درمان به‌طور کلی به عواملی نظیر وضعیت عمومی سلامت شما، محل آغاز به رشد سرطان در دهان یا اوروفارینکس، اندازۀ تومور، و بررسی احتمال انتشار سرطان به دیگر نقاط بدن بستگی دارد. پزشک می‌تواند در مورد گزینه‌های درمانی موجود و نتایج احتمالی آنها توضیحاتی به شما ارائه دهد. شما می‌خواهید بدانید درمان چه تأثیری روی فعالیت‌های عادی شما نظیر غذا خوردن و حرف زدن خواهد داشت و آیا این درمان روی ظاهر شما تأثیر می‌گذارد یا نه؟ شما می‌توانید همراه با پزشک خود آن برنامۀ درمانی را تنظیم کنید که پاسخگوی نیازهای فردی شما باشد.

لازم نیست همۀ سؤال‌های خود را در یک جلسه مطرح کنید و همۀ اطلاعات مورد نیاز را در طی یک جلسه به‌دست آورید. در آینده می‌توانید مجدداً به پزشک مراجعه کرده و سؤال‌های خود را مطرح کنید و از او بخواهید در مورد مسائلی که برای شما مبهم باقی مانده است توضیحات بیش‌تری ارائه دهد.

روش‌های درمان

درمان سرطان دهان ممکن است شامل استفاده از جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی باشد. در بعضی از بیماران از ترکیبی از این درمان‌ها استفاده می‌شود.

مبتلایان به سرطان دهان، می‌توانند در همۀ درجات بیماری از نوعی درمان برای کنترل درد و دیگر علائم بیماری، درمان عوارض جانبی درمان، و برطرف کردن مشکلات عملی و عاطفی استفاده کنند. به این نوع درمان، مراقبت حمایتی یا کنترل علائم بیماری و یا مراقبت تسکین‌بخش گفته می‌شود.

شاید بخواهید برای مشورت در زمینۀ شرکت در یک پژوهش بالینی [مطالعۀ تحقیقاتی در مورد یک روش درمانی جدید] با پزشک خود صحبت کنید.

جراحی

یکی از رایج‌ترین درمان‌ها برای سرطان دهان استفاده از جراحی برای خارج کردن تومور از دهان یا حلق است. گاهی جراح غدد لنفاوی گردن را نیز خارج می‌کند. همچنین ممکن است بافت‌های دیگری از دهان و گردن نیز خارج شوند. گاهی بیماران همراه با جراحی از پرتودرمانی نیز استفاده می‌کنند و در بعضی از موارد بیمار فقط تحت عمل جراحی قرار می‌گیرد.

سؤال‌هایی که قبل از انجام جراحی می‌توانید از پزشک بپرسید:

انجام چه نوع جراحی را به من پیشنهاد می‌کنید؟
آیا باید یک یا بعضی از غدد لنفاوی نیز خارج شوند؟ چرا؟
پس از انجام عمل جراحی چه احساسی خواهم داشت؟ چه مدت باید در بیمارستان بستری شوم؟
جراحی چه خطراتی را به همراه دارد؟
آیا برای صحبت کردن، غذا خوردن یا فرو بردن آن، با مشکل روبرو خواهم شد؟
جوشگاه‌ها (جای برش‌های جراحی) در چه بخشی از بدن ایجاد خواهند شد؟ این جوشگاه‌ها چه شکلی خواهند داشت؟
آیا این نوع جراحی تأثیرات بلندمدتی خواهد داشت؟
آیا ظاهر من تغییر خواهد کرد؟
آیا باید از جراحی پلاستیک یا جراحی ترمیمی استفاده کنم؟
این جراحی چه زمانی باید انجام شود؟
آیا دندان‌هایم باید کشیده شوند؟ آیا امکان جایگذاری مجدد آنها وجود دارد؟ این جایگذاری چه زمانی انجام می‌شود؟
آیا لازم است برای بهبود وضعیت گفتار خود به یک متخصص مراجعه کنم؟
چه زمان می‌توانم فعالیت‌های عادی خود را دوباره آغاز کنم؟
هرچند وقت باید مجدداً معاینه شوم؟
آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

پرتودرمانی

پرتودرمانی (یا رادیوتراپی) نوعی از درمان موضعی است و تنها روی سلول‌هایی که در ناحیۀ تحت درمان قرار دارند تأثیر می‌گذارد. اگر تومور کوچک باشد یا بیمار نتواند از جراحی استفاده کند تنها از پرتودرمانی استفاده می‌شود. گاهی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی و کوچک کردن تومور قبل از جراحی از پرتودرمانی استفاده می‌شود. همچنین ممکن است بعد از جراحی از پرتودرمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی که در نواحی سرطان باقی مانده‌اند استفاده شود.

در پرتودرمانی از پرتوهایی با انرژی زیاد برای نابودکردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. پزشکان از دو نوع پرتودرمانی برای درمان سرطان دهان استفاده می‌کنند.

پرتودرمانی خارجی: در این روش دستگاهی که در خارج از بدن بیمار قرار دارد پرتو را می‌تاباند. معمولاً بیماران برای مدت چند هفته (و برای ۵ روز در هر هفته) به بیمارستان یا درمانگاه مراجعه می‌کنند تا تحت پرتودرمانی قرار گیرند.
پرتودرمانی داخلی (تشعشع به روش کاشت): در این روش یک مادۀ رادیواکتیو در سوزن‌ها، دانه‌ها یا لوله‌های پلاستیکی نازک قرار داده شده و به‌طور مستقیم در محل بافت سرطانی جایگذاری می‌شود. این ذرات، ساطع کنندۀ تشعشع مورد نیاز هستند. در این روش بیمار باید در بیمارستان بستری شود و مواد جایگذاری شده (کاشته شده) به مدت چند روز در بدن باقی می‌مانند. معمولاً قبل از مرخص شدن بیمار، ذرات رادیواکتیو از بدن او خارج می‌شود.

در بعضی از موارد مبتلایان به سرطان دهان از هر دو نوع پرتودرمانی استفاده می‌کنند.

سؤال‌هایی که قبل از شروع پرتودرمانی می‌توانید از پزشک بپرسید:

پیشنهاد می‌کنید از چه نوع از پرتودرمانی استفاده کنم؟ چرا من به این نوع درمان نیاز دارم؟
چه زمانی درمان آغاز می‌شود و چه زمانی به پایان می‌رسد؟
آیا قبل از شروع درمان باید به دندانپزشک مراجعه کنم؟ در صورتی‌که دندانپزشک تشخیص دهد لازم است درمان‌هایی روی دندان‌هایم انجام شود، بعد از انجام این درمان‌ها چه مدت باید سپری شود تا برای انجام پرتودرمانی آماده شوم؟
خطرها و عوارض جانبی این درمان چیست؟ برای کنترل یا برطرف کردن این مشکلات چه کاری می‌توانم انجام دهم؟
در طی درمان چه احساسی خواهم داشت؟
برای مراقبت از خود در طی دورۀ درمان چه کارهایی باید انجام دهم؟
آیا وضعیت ظاهری و چهره و دهان من پس از درمان فرق خواهد کرد؟
آیا این درمان اثرات بلندمدتی به همراه دارد؟
آیا می‌توانم به فعالیت‌های عادی خود ادامه دهم؟
آیا لازم است از یک رژیم خاص پیروی کنم؟ برای چه مدت؟
باید هر چند وقت یکبار برای معاینه به پزشک مراجعه کنم؟
آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

شیمی‌درمانی

در شیمی‌درمانی از داروهای ضدسرطان برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. شیمی‌درمانی یک درمان سیستمیک (فراگیر) است. زیرا در این روش داروها وارد جریان خون می‌شوند و می‌توانند روی سلول‌های سرطانی در سرتاسر بدن تأثیر بگذارند.

معمولاً داروهای شیمی‌درمانی به بیمار تزریق می‌شوند. می‌توان شیمی‌درمانی را در بخش بیماران سرپایی بیمارستان، مطب پزشک انجام داد. در تعداد محدودی از موارد، بیمار باید در بیمارستان بستری شود.

سؤال‌هایی که قبل از شروع شیمی‌درمانی می‌توانید از پزشک بپرسید:

چرا به این نوع درمان نیاز دارم؟
باید از چه دارو یا داروهایی استفاده کنم؟
داروها به چه صورت عمل خواهند کرد؟
آیا باید قبل از شروع درمان به دندانپزشک مراجعه کنم؟ در صورتی‌که دندانپزشک تشخیص دهد که باید دندان‌هایم را درست کنم، چند وقت بعد می‌توان شیمی‌درمانی را شروع کرد؟
فواید مورد انتظار این نوع درمان چیست؟
خطرها و عوارض جانبی احتمالی این نوع درمان چیست؟ برای کنترل یا برطرف کردن آنها چه کاری باید انجام دهم؟
درمان چه زمانی آغاز می‌شود و چه زمانی پایان خواهد یافت؟
آیا باید در بیمارستان بستری شوم؟ برای چه مدت؟
درمان چه تأثیری روی فعالیت‌های عادی من خواهد داشت؟
آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

عوارض جانبی درمان سرطان

به دلیل تأثیر درمان سرطان روی بافت‌ها و سلول‌های سالم، معمولاً عوارض جانبی به‌وجود می‌آیند. این عوارض عمدتاً به محل تومور، نوع و شدت درمان بستگی دارد. عوارض جانبی در هر فرد احتمالاً متفاوت است و حتی عوارض جانبی در هر جلسه از درمان می‌تواند با جلسۀ قبل فرق داشته باشد. قبل از شروع درمان گروه پزشکی در مورد عوارض جانبی احتمالی درمان به شما توضیحاتی خواهند داد و روش‌هایی را نیز برای کمک به کنترل آنها به شما پیشنهاد می‌کند.

پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسة تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان (www.ncii.ir) مقاله‌های مفیدی پیرامون انواع درمان سرطان و رویارویی با عوارض جانبی آن در پایگاه خود قرار داده است که می‌توانید از طریق پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسه تحقیقات، آموزش وپیشگیری سرطان (www.ncii.ir) به تعدادی از این مقالات نظیر «شما و پرتودرمانی» «شما و شیمی‌درمانی» و «نکاتی مربوط به تغذیه برای بیماران سرطانی» دسترسی پیدا کنید.

جراحی

پس از جراحی لازم است مدتی سپری شود تا بیمار بهبود پیدا کند. این مدت برای بیماران مختلف متفاوت است. ممکن است در چند روز اول پس از جراحی احساس درد و ناراحتی داشته باشید. البته معمولاً می‌توان با استفاده از داروها، درد را تسکین داد. لازم است قبل از جراحی در مورد روش‌های تسکین درد با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید تا بتوان برنامۀ مشخصی برای مهار درد فراهم آورد. در صورتی‌که پس از جراحی، نیاز به مسکن‌های قوی‌تری داشتید پزشک می‌تواند در برنامۀ تسکین درد شما تغییراتی ایجاد کند.

طبیعی است که تا مدتی پس از جراحی احساس خستگی و ضعف داشته باشید. همچنین شاید جراحی باعث تورم بافت‌های صورت شما شود. معمولاً این تورم پس از چند هفته از بین خواهد رفت. خارج کردن غدد لنفاوی گاهی باعث ایجاد نوعی از تورم می‌شود که مدتی طولانی باقی می‌ماند.

معمولاً جراحی‌هایی که برای خارج کردن تومورهای کوچک درون دهان انجام می‌شوند مشکلات بلندمدتی ایجاد نمی‌کنند، ولی در صورت بزرگ بودن تومور، جراح بخشی از سقف دهان (کام)، زبان و فک (آرواره) را نیز خارج می‌کند. این نوع جراحی می‌تواند روی توانایی جویدن و فرو دادن غذا یا حرف زدن شما تأثیر بگذارد. علاوه براین ممکن است صورت شما پس از جراحی ظاهری متفاوت با قبل داشته باشد. می‌توان برای بازسازی مجدد استخوان‌ها یا بافت‌های دهان از جراحی پلاستیک یا جراحی ترمیمی استفاده کرد. (بخش «ترمیم» را مطالعه کنید)

پرتودرمانی

تقریباً همۀ بیمارانی که از پرتودرمانی در ناحیۀ سر و گردن استفاده می‌کنند با عوارض جانبی مواجه خواهند شد. به همین دلیل اهمیت دارد قبل از آغاز درمان سرطان وضعیت دهان و دندان‌ها را تا حد امکان بهبود بخشید و تا حد ممکن مشکلات موجود را برطرف کرد. لازم است حداقل دو هفته قبل از آغاز درمان سرطان به دندانپزشک مراجعه کنید تا فاصلۀ زمانی مناسبی بین تعمیرات دندان و بهبود جراحت‌ها و آغاز درمان سرطان وجود داشته باشد.

اصولاً عوارض جانبی پرتودرمانی به مقدار تشعشعی بستگی دارد که به محل تحت درمان اعمال می‌شود. بعضی از عوارض جانبی در ناحیۀ دهان پس از پایان پرتودرمانی از بین خواهند رفت و بعضی از این عوارض نیز برای مدتی طولانی باقی خواهند ماند. ممکن است تعداد معدودی از عوارض جانبی (نظیر خشکی دهان) هیچگاه برطرف نشوند.

پرتودرمانی می‌تواند عامل به‌وجود آمدن یک یا چند مورد از عوارض جانبی زیر باشد:

خشکی دهان: خشک شدن دهان باعث دشواری خوردن و فرود دادن غذا و حرف زدن می‌شود. همچنین این حالت می‌تواند منجر به پوسیدگی دندان‌ها شود. می‌توانید برای کمک به بهبود این وضعیت مقدار زیادی آب بنوشید، قطعات یخ یا آبنبات‌های بدون شکر بمکید یا از بزاق مصنوعی برای مرطوب نگه داشتن دهان خود استفاده کنید.
پوسیدگی دندان: تشعشع می‌تواند منجر به پوسیدگی جدی دندان‌ها شود. مراقبت دقیق از دهان به شما کمک می‌کند دندان‌ها و لثه‌های خود را در وضعیت مناسبی نگه‌داری کنید و احساس بهتری داشته باشید.
پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند افراد بعد از هر وعدۀ غذایی و قبل از خواب دندان‌ها، لثه‌ها و زبان خود را با یک مسواک فوق‌العاده نرم و خمیردندان حاوی فلوراید، با ملایمت مسواک بزنند. اگر مسواک زدن باعث می‌شود احساس درد کنید می‌توانید مسواک خود را با قرار دادن در آب گرم نرم‌تر کنید.
در مواردی دندانپزشک به شما توصیه می‌کند که قبل، بعد و در طی پرتودرمانی از ژل فلوراید استفاده کنید.
همچنین چندین بار شست‌وشوی دهان در روز با استفاده از یک محلول خاص برای شما مفید است. می‌توانید این محلول را با استفاده از ترکیب یک چهارم قاشق چای‌خوری جوش‌شیرین و یک هشتم قاشق چای‌خوری نمک که در یک فنجان آب گرم حل کرده‌اید تهیه کنید. پس از شست‌وشو با این محلول دهان خود را با آب معمولی بشویید.
درد در ناحیۀ دهان یا گلودرد: پرتودرمانی می‌تواند منجر به ایجاد زخم‌ها و ورم‌های دردناکی شود. پزشک برای کنترل درد داروهایی را برای شما تجویز می‌کند. همچنین مواد شست‌وشودهندۀ خاصی را برای شما تجویز می‌کند که گلو و دهان را بی‌حس کرده و به تسکین درد کمک می‌کنند. در صورتی‌که درد شما ادامه پیدا کرد از پزشک بخواهید داروهای قوی‌تری برای شما تجویز کند.
• زخمی شدن یا خونریزی لثه‌ها: مسواک زدن و استفاده از نخ‌ دندان باید با ملایمت انجام شود. شاید لازم باشد از مسواک زدن نواحی که زخم شده یا دچار خونریزی می‌شود خودداری کنید. برای جلوگیری از صدمه دیدن لثه‌ها بهتر است از خلال دندان استفاده نکنید.
عفونت: خشکی دهان و صدماتی که در اثر پرتودرمانی به لایۀ پوشانندۀ دهان وارد می‌شود می‌توانند باعث به‌وجود آمدن عفونت گردند. بهتر است روزانه دهان خود را معاینه کنید و در صورت مشاهدۀ هرگونه تغییرات یا زخم، موضوع را با پزشک یا پرستار در میان بگذارید.
طولانی شدن زمان موردنیاز برای بهبود جراحات ناشی از انجام درمان‌های مربوط به دندان: ممکن است پرتودرمانی منجر به طولانی شدن التیام بافت‌های درون دهان شود. بهتر است قبل از شروع پرتودرمانی برای یک معاینه کامل به دندانپزشک مراجعه کنید و تمام مشکلات موجود را تا حد امکان برطرف سازید.
خشکی فک: پرتودرمانی می‌تواند روی عضلات مؤثر در جویدن تأثیر گذاشته و باعث شود باز کردن دهان برای شما دشوار گردد. می‌توانید با انجام نرمش‌های مربوط به ماهیچه‌های فک مانع از خشک شدن (سفت شدن) فک شوید یا از شدت آن بکاهید. بهیاران معمولاً توصیه می‌کنند دهان خود را ۲۰ بار پشت سرهم تا حد ممکن باز کرده و سپس ببندید (باز کردن را تا حدی انجام دهید که درد ایجاد نشود). این کار را سه بار در روز انجام دهید.
مشکلات مربوط به دندان مصنوعی: ممکن است پرتودرمانی تغییراتی در بافت‌های درون دهان شما ایجاد کند و به دلیل این تغییرات، دندان مصنوعی که قبلاً به‌راحتی از آن استفاده می‌کردید دیگر درون دهان شما جای نگیرد. گاهی به دلیل زخم‌های ایجاد شده و خشکی دهان بعضی از افراد تا حدود یک سال پس از پرتودرمانی نمی‌توانند از دندان مصنوعی استفاده کنند. پس از ترمیم کامل بافت‌ها و برطرف شدن زخم‌های دهان، دندانپزشک می‌تواند دندان مصنوعی شما را مجدداً آماده کرده یا یک دندان مصنوعی جدید را در دهان شما قرار دهد.
تغییر در حس بویایی و چشایی: ممکن است در طی دورۀ پرتودرمانی طعم و بوی غذاها متفاوت به نظر برسند.
تغییر در کیفیت صدا: ممکن است صدای شما در پایان روز ضعیف شود، همچنین تغییرات آب‌و‌هوایی روی صدای شما تأثیر بگذارد. گاهی پرتودرمانی در ناحیۀ گردن باعث متورم شدن حنجره می‌شود و این امر منجر به‌وجود آمدن تغییراتی در صدا یا احساس وجود توده‌ای در حلق می‌گردد، که در صورت لزوم پزشک برای کاهش تورم داروهایی را برای شما تجویز کند.
• تغییرات در تیروئید: پرتودرمانی می‌تواند روی تیروئید شما تأثیر بگذارد [تیروئید غده‌ای در گردن است که زیر حنجره قرار دارد]. در صورتی‌که تیروئید به اندازۀ کافی هورمون تیروئید تولید نکند ممکن است احساس سرما یا خستگی کرده یا دچار اضافه وزن شوید و پوست و موی شما نیز خشک شوند. پزشک با آزمایش خون سطح هورمون تیروئید را بررسی می‌کند، و اگر سطح آن کم‌تر از حد مجاز باشد باید از قرص‌های هورمون تیروئید استفاده کنید.
• تغییرات پوستی در نواحی تحت درمان: گاهی پوست در ناحیه‌ای که تحت درمان قرار دارد خشک شده یا قرمز می‌شود. لازم است در این دوران از پوست خود به دقت مراقبت کنید، یعنی بهتر است این نواحی را در معرض هوا قرار دهید و در عین حال از این قسمت‌ها در مقابل نور خورشید محافظت کنید. همچنین از پوشیدن لباس‌هایی که روی نواحی تحت درمان ساییده می‌شوند خودداری کنید و این نواحی را اصلاح نکنید. علاوه براین، نباید بدون مشورت با پزشک از کرم‌ها و لوسیون‌ها در این نواحی استفاده کنید.
خستگی: ممکن است در دوران انجام پرتودرمانی (مخصوصاً در هفته‌های آخر) به‌شدت احساس خستگی کنید. استراحت به اندازۀ کافی اهمیت زیادی دارد البته پزشکان معمولاً به بیماران توصیه می‌کنند تا حد ممکن فعالیت داشته باشند.
با اینکه عوارض جانبی پرتودرمانی ناراحت‌کننده است ولی پزشکان معمولاً می‌توانند آنها را معالجه کرده یا تحت کنترل قرار دهند. بهتر است در صورت بروز هر مشکلی با پزشک خود تماس بگیرید تا او بتواند در برطرف کردن آن اقدامات لازم را انجام دهد.

شیمی‌درمانی

بعضی از عوارض جانبی شیمی‌درمانی و پرتودرمانی مشترکند. به‌عنوان مثال شیمی‌درمانی نیز ممکن است منجر به دردناک شدن دهان و لثه‌ها، خشکی دهان، عفونت و احساس تغییر در طعم غذاها شود. علاوه براین، بعضی از داروهای ضدسرطان باعث ایجاد خونریزی در دهان و به‌وجودآمدن درد شدیدی مشابه با دندان‌درد می‌شوند. عوارض جانبی به نوع و مقدار داروی ضد سرطان استفاده شده و واکنش بدن نسبت به این داروها بستگی دارد. ممکن است تنها در دورۀ درمان یا برای مدت کوتاهی پس از پایان درمان با این عوارض جانبی مواجه شوید.

به‌طور کلی داروهای ضدسرطان روی همۀ سلول‌هایی که به‌سرعت تقسیم می‌شوند تأثیر می‌گذارند. علاوه بر سلول‌های سرطانی، بعضی دیگر از سلول‌های طبیعی بدن نیز از سرعت تقسیم زیادی برخوردارند. به‌عنوان مثال می‌توان به سلول‌های زیر اشاره کرد.

سلول‌های خون:‌ این سلول‌ها علاوه بر مبارزه با عفونت، به انعقاد خون کمک می‌کنند و به تمام نقاط بدن اکسیژن می‌رسانند. در صورتی‌که داروها روی سلول‌های خون تأثیر بگذارند احتمال ابتلای شما به عفونت افزایش خواهد یافت، راحت‌تر دچار کوفتگی و خونریزی می‌شوید و احساس ضعف و خستگی شدید خواهید داشت.
سلول‌های ریشه مو: بعضی از داروها باعث ریزش مو می‌شوند. باید بدانید که موهای شما مجدداً‌ رشد خواهند کرد ولی رنگ و بافت آنها شاید متفاوت با قبل باشد.
سلول‌های پوشاننده دستگاه گوارش: بعضی از داروها موجب کاهش اشتها، حالت تهوع و استفراغ، اسهال یا به‌وجود آمدن جراحت‌های روی لب‌ها یا درون دهان می‌شوند. بسیاری از این عوارض جانبی با دارو قابل کنترل هستند.

تغذیه

تغذیه مناسب در دوره درمان سرطان به معنای مصرف مقدار کافی کالری و پروتئین برای جلوگیری از کاهش وزن، بازیابی نیرو و بازسازی مجدد بافت‌های سالم است. با این‌حال گاهی داشتن تغذیه مناسب در طی درمان سرطان دهان دشوار است، یعنی بیماران به دلیل از دست دادن اشتها تمایلی به غذا خوردن ندارند و یا به دلیل احساس درد یا خستگی از خوردن غذا خودداری کنند. علاوه براین خشکی و زخم دهان یا تغییر در طعم و بوی مواد غذایی باعث شود غذا خوردن برای بیمار دشوار باشد.

اگر دهان شما دچار خشکی شده است، مصرف غذاهای نرم که با سس‌ها یا شیره گوشت مرطوب شده است برای شما ساده‌تر خواهد بود. معمولاً فرو دادن غذاهایی نظیر سوپ‌های غلیظ ، پودینگ‌ها و میلک‌شیک‌ها آسان‌تر است. پرستار یا متخصص تغذیه می‌تواند در زمینه انتخاب غذای مناسب به شما کمک کند. همچنین مقاله‌ای در پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسة تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان (www.ncii.ir) به نام «نکاتی در مورد تغذیة بیماران سرطانی» حاوی تعداد زیادی ایده و دستورهای غذایی مفید است، که قابل استفاده می‌باشد.

گاهی لازم است بعضی از بیماران پس از پرتودرمانی یا جراحی سرطان دهان از لوله تغذیه (غذا رسانی) استفاده کنند. لوله تغذیه یک لوله پلاستیکی قابل انعطاف است که از طریق یک شکاف در ناحیه شکم، وارد معده می‌شود. این لوله تقریباً در همه موارد به‌طور موقت جایگذاری می‌شود. بیش‌تر بیماران به تدریج رژیم غذایی عادی خود را در پیش می‌گیرند.

برای مراقبت از دهان در طی درمان سرطان بهتر است از مصرف مواد غذایی زیر اجتناب کنید:

غذاهای تند و ترد (برشته شده) مانند چیپس .
غذاهای داغ، پر ادویه یا دارای اسید زیاد نظیر مرکبات و آب‌میوه‌ها.
غذاهای شیرین (حاوی شکر) که معمولاً باعث (پوسیدگی دندان‌ها) می‌شوند.
نوشیدنی‌های الکلی.

ترمیم (بازسازی)

بعضی مواقع لازم می‌شود بعضی از مبتلایان به سرطان دهان از جراحی پلاستیک یا ترمیمی برای بازسازی استخوان‌ها یا بافت‌های دهان استفاده کنند. تحقیقات انجام شده در این زمینه منجر به دستیابی به پیشرفت‌های قابل‌ملاحظه‌ای در نحوه ترمیم بافت‌ها و استخوان‌ها شده‌ است.

بعضی از بیماران نیاز دارند از ایمپلنت‌دندانی یا پیوند (پیوند بافتی که از بخش دیگری از بدن جدا شده است) استفاده کنند. می‌توان از پوست، ماهیچه و استخوان‌های ناحیه قفسۀ سینه، بازو یا پا برای پیوند در حفره ‌دهان استفاده کرد. جراح پلاستیک از این بافت‌ها برای بازسازی استفاده می‌کند.

اگر تمایل دارید از ترمیم استفاده کنید بهتر است قبل از آغاز درمان با جراح پلاستیک مشورت کنید. می‌تو‌انید به‌طور هم‌زمان در هنگام خارج کردن غده یا بافت سرطانی تحت جراحی ترمیمی قرار بگیرید یا در صورت تمایل می‌توانید بعداً این جراحی را انجام دهید. در مورد اینکه کدام حالت برای شما مناسب‌تر است بستگی به نظر پزشک شما دارد.

توانبخشی

گروه مراقبت پزشکی به شما کمک می‌کند در سریع‌ترین زمان ممکن به زندگی عادی خود بازگردید و بتوانید فعالیت‌های همیشگی را انجام دهید. اهداف توانبخشی به‌شدت بیماری و نوع درمان بستگی دارد. توانبخشی شامل جایگذاری پروتز‌های مربوط به دندان یا استفاده از ایمپلنت‌های مربوط به دندان است. علاوه براین، احتمال دارد گفتار‌درمانی، مشاوره غذایی یا خدمات دیگر نیز جزئی از توانبخشی باشند.

گاهی انجام جراحی برای بازسازی استخوان‌ها یا بافت‌های دهان امکان‌پذیر نیست. یک دندانپزشک که دوره‌های ویژه‌ای را گذرانده است (دندانپزشک متخصص پروتز- پروستو دنتیست) می‌تواند پروتز‌هایی برای شما بسازد که با کمک آن به‌صورت طبیعی غذا بخورید و حرف بزنید. برای به‌کار بردن این پروتز‌ها گاهی لازم است آموزش ببینید.

معمولاً در صورتی‌که سرطان دهان یا درمان آن مشکلاتی را برای حرف زدن ایجاد کند دوره‌های گفتار‌درمانی در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز می‌شوند. ممکن است گفتار‌درمان در زمان بستری شما در بیمارستان برنامه لازم برای درمان و انجام تمرین‌های گفتاردرمانی را با شما هماهنگ کند. معمولاً گفتاردرمانی پس از ترخیص شما از بیمارستان نیز ادامه خواهد یافت.

مراقبت پیگیرانه

پیگیری سلامتی بیمار پس از درمان از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. گاهی با اینکه به نظر می‌رسد همۀ بخش‌های سرطانی خارج شده یا نابود گشته است فرد مجدداً به سرطان مبتلا می‌شود. یک دلیل عود (بازگشت مجدد) بیماری، سلول‌های سرطانی است که در بدن باقی‌ مانده و تشخیص داده نشده بودند. پزشک بر روند بهبود شما نظارت می‌کند و بررسی لازم را انجام می‌دهد تا در صورت بازگشت بیماری به سرعت آن را تشخیص دهد. انجام معاینات منظم باعث می‌شود هرگونه تغییر در وضعیت سلامتی شما مورد مطالعه قرار گیرد. احتمالاً پزشک، به شما توصیه خواهد کرد که دهان خود را به‌طور منظم معاینه کنید و علاوه براین هنگام ملاقات با دندانپزشک، از او بخواهید معاینات لازم را انجام دهد. اهمیت زیادی دارد که هرگونه تغییر جدید در دهانتان را فوراً به پزشک اطلاع دهید.

معایناتی که به‌طور منظم در مطب پزشک انجام می‌شود شامل معاینه دهان، حلق و گردن است. هر چند وقت یک بار پزشک یک معاینه جسمی (فیزیکی) کامل انجام می‌دهد، دستور انجام آزمایش‌هایی را صادر می‌کند و از عکس‌برداری با اشعه ایکس استفاده می‌کند.

احتمالاً به‌وجود آمدن سرطان دوم در دهان، حلق یا دیگر نواحی سر و گردن در کسانی که قبلاً به سرطان دهان مبتلا بوده‌اند زیاد است.

احتمال ابتلا به سرطان دوم در آنها که از دخانیات یا مشروبات الکلی استفاده می‌کنند بیش‌تر است: پزشکان قویاً به بیماران خود توصیه می‌کنند از نوشیدن مشروبات الکلی و استعمال دخانیات خودداری کنند تا احتمال ابتلا آنها به سرطان دوم و دیگر بیماری‌ها کاهش پیدا کند.

پایگاه علمی، پزشکی و آموزشی مؤسسة تحقیقات، آموزش و پیشگیری سرطان (www.ncii.ir) مقاله‌ای حاوی پاسخ‌ به سؤال‌ها در زمینه مراقبت‌های پس از درمان و مسائل دیگر برای بیمارانی که دوره درمانی خود را تمام کرده‌اند، درج کرده است. مقالة «نگاهی به آینده: زندگی پس از درمان سرطان» حاوی نکاتی پیرامون بهترین استفاده از زمان‌های مراجعه به پزشک است. در این مقاله توضیحاتی راجع به صحبت با گروه مراقبت پزشکی برای تهیه برنامه‌ای از فعالیت‌های لازم برای بازیابی سلامت و حفظ آن در آینده ذکر شده است.

حمایت از مبتلایان به سرطان دهان

زندگی افراد مبتلا به بیماری‌های خطرناک نظیر سرطان دهان ساده نیست. ممکن است نگران مراقبت از خانوادۀ خود، حفظ موقعیت شغلی یا انجام فعالیت‌های روزانه‌تان باشید. علاوه براین معمولاً نگرانی‌هایی در مورد درمان و رویارویی با عوارض جانبی، بستری شدن در بیمارستان و پرداخت هزینه‌های پزشکی وجود دارد. پزشکان، پرستاران و دیگر اعضای گروه پزشکی می‌توانند به سؤال‌های شما در مورد درمان، کار کردن و انجام فعالیت‌های دیگر پاسخ دهند. اگر می‌خواهید راجع به نگرانی‌ها و احساسات خود صحبت کنید می‌توانید به مددکار اجتماعی یا مشاور خود مراجعه کنید. معمولاً مددکار اجتماعی می‌تواند منابعی برای دریافت کمک‌های مالی، کمک برای رفت‌وآمد، مراقبت خانگی یا حمایت عاطفی به شما راهنمایی کند.

علاوه براین، گروه‌های حمایتی نیز می‌توانند به شما کمک کنند. در این گروه‌ها، بیماران و اعضای خانواده‌شان با بیماران دیگر و اعضا خانواده آنها ملاقات می‌کنند و آنچه را که در مورد کنار آمدن با بیماری و تأثیرات درمان آموخته‌اند با یکدیگر در میان می‌گذارند. در این گروه‌ها افراد به‌صورت حضوری، از طریق تلفن یا به‌وسیلۀ اینترنت با هم در تماس خواهند بود. می‌توانید برای پیدا کردن یک گروه حمایتی از یکی از اعضای تیم پزشکی خود کمک بخواهید.

امیدبخشی تحقیقات سرطان

پزشکان در نقاط مختلف دنیا انواع مختلفی از پژوهش‌های بالینی را انجام می‌دهند [پژوهش‌های بالینی مطالعات تحقیقاتی هستند که افراد به‌صورت داوطلبانه در آن شرکت می‌کنند.] پزشکان در این پژوهش‌ها در مورد روش‌های جدید و مؤثرتر برای پیشگیری، تشخیص و درمان سرطان دهان مطالعاتی انجام می‌دهند. تاکنون این پژوهش‌ها به پیشرفت‌هایی زیادی دست پیدا کرده‌اند و پژوهشگران همچنان برای یافتن روش‌های مؤثرتر تحقیقاتی انجام می‌دهند.

ممکن است آنها که در پژوهش بالینی شرکت می‌کنند از جمله اولین کسانی باشند که از فواید یک درمان مؤثر بهره‌مند می‌شوند. علاوه براین حتی اگر افراد شرکت کننده در این پژوهش‌ها به‌طور مستقیم از فواید درمان بهره‌مند نشوند در هر صورت نقشی مهم در کمک به پزشکان جهت آشنایی بیش‌تر با بیماری و نحوۀ کنترل آن خواهند داشت. با اینکه پژوهش‌های بالینی ممکن است خطراتی را نیز به همراه داشته باشند ولی پزشکان نهایت تلاش خود را برای حفاظت از بیماران انجام می‌دهند.

پژوهشگران، تحقیقاتی را در زمینه داروهای ضد سرطان و ترکیب داروها انجام می‌دهند. در حال حاضر آنها در حال بررسی ترکیب پرتودرمانی با داروها و درمان‌های دیگر هستند. علاوه براین محققان داروهایی را که به پیشگیری یا کاهش عوارض جانبی پرتودرمانی کمک می‌کنند مورد آزمایش قرار می‌دهند.

اگر تمایل دارید در یک پژوهش بالینی شرکت کنید با پزشک خود صحبت کنید.

ncii.ir

« Previous PageNext Page »